Jadwiga z Andegawenów Jagiełłowa. Album
rodzinny to kolejna książka Janiny Lesiak wpisująca się w powieściową i
nostalgiczną serię dotyczącą kobiet, królowych. Nie jest to ani biografia, ani
opowieść bezpośrednio dotycząca Jadwigi. Autorka odwołuje się do faktów
historycznych i powstałych legend. Jadwigę poznajemy z punktu widzenia
wybranych i najbliższych osób z otoczenia. Autorka próbowała stworzyć jej
obraz na podstawie odniesień do jej matki – Elżbiety Bośniaczki, Marii –
siostry, pierwszego narzeczonego – Wilhelma Habsburga, męża Władysława
Jagiełły, a nawet skryby, którego mistrzem był Stanisław ze Skarbimierza.
 |
| Matka i siostra |
Jadwiga była
najmłodszym dzieckiem ze związku Ludwika Andegaweńskiego, wnuka Władysława I
Łokietka i słynącej z legendarnej urody Elżbiety Bośniaczki, córki Bana Bośni
Stefana II Kotromanicia. Dopiero po wielu latach małżeństwo doczekało się narodzin
trzech córek: Katarzyny, Marii i Jadwigi. To Katarzyna została zapewne
przeznaczona pierwotnie na tron węgierski, ale zmarła przedwcześnie. Po śmierci
Ludwika Węgierskiego w 1382 r. – w związku z tym, że Maria, zaręczona z
Zygmuntem Luksemburskim, margrabią brandenburskim, została królową Węgier –
matka – Elżbieta Bośniaczka - wyznaczyła Jadwigę do objęcia tronu w Polsce. Popierane
było to również przez większość panów polskich.
 |
| Wilhelm |
W listopadzie
1382 r. na zjeździe rycerstwa w Radomsku obrano Jadwigę Andegaweńską królem
Polski. 16 października 1384 r. w Krakowie Jadwiga została koronowana przez
arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę na króla Polski. W tytulaturze używano
jednak regina - królowa. Wobec jej
małoletności ster rządów w państwie dzierżyli możnowładcy małopolscy,
pozostający w kontakcie z jej matką Elżbietą Bośniaczką, ale nie powołano
regenta.
Jeszcze w 1374
r. Ludwik Węgierski zawarł pakt z Leopoldem III Habsburgiem, na mocy którego
Jadwiga oraz syn Leopolda - Wilhelm Habsburg - mieli zostać małżeństwem. 15
czerwca 1378 r. czterolatka została zaręczona z ośmioletnim Wilhelmem. Odbyła
się nawet ceremonia zaręczyn mających charakter formalnego ślubu pomiędzy
dziećmi (sponsalia de futuro – śluby na przyszłość;
po dojściu do lat pełnoletności - 14 lat dla mężczyzn, 12 lat dla kobiet – gdy małżeństwo
zostałoby skonsumowane, to byłoby ważne). Podpisano zobowiązanie, że strona,
która zerwałaby zaręczyny, wypłaci drugiej stronie 200 000 florenów w złocie. Dwa
lata później babka i matka Jadwigi potwierdziły ten status quo.
 |
| Władysław |
Janina Lesiak odwołuje
się do przekazów Jana Długosza, który twierdził, że Jadwiga spotykała się
potajemnie z Wilhelmem w Krakowie (w klasztorze franciszkanów), a nawet miał on
odwiedzać jej łożnicę na Wawelu. Jednak dalszym kontaktom zapobiegł Dymitr z
Goraja, podskarbi Królestwa, chociaż królowa próbowała nawet toporem utorować
sobie drogę, aby uciec z zamkowych pomieszczeń. Nie wydaje się jednak, aby
jedenastoletnia wówczas królowa była pozostawiona samej sobie. To Habsburgowie
mieli rozprzestrzeniać plotkę o skonsumowaniu małżeństwa i oskarżać Jadwigę o
bigamię. Papież Urban VI nie wysłał bowiem potem listu z błogosławieństwem i
życzeniami dla Jagiełły.
Małżeństwo
z młodym Habsburgiem nie było akceptowane przez szlachtę polską. 11 stycznia
1386 r. w Wołkowysku panowie polscy oznajmili Jagielle, że Jadwiga zgodziła się
zostać jego żoną. Prawdopodobnie Jadwiga rzeczywiście była przerażona pogańskim
władcą, toteż wysłała „na zwiady” Zawiszę z Oleśnicy, którego rozeznanie
uspokoiło młodziutką dziewczynę. Królowa odwołała publicznie swoje sponsalia
z Wilhelmem. Jagiełło przybył do Krakowa, gdzie 15 lutego 1386 r. przyjął
chrzest, a 18 lutego 1386 r. poślubił Jadwigę. Jagiełło miał wówczas 34 lata,
Jadwiga 13 lat.
Janina
Lesiak dochodzi do wniosku, że Jadwiga będąc właściwie jeszcze dzieckiem, musiała
przywyknąć do nowego miejsca, najpewniej też czuła się bardzo samotna. Z mężem
dzieliła ją kultura, religia, zwyczaje, język, a małżeństwo miało motywy polityczne.
Autorka nawiązuje również do przekazów, że na początku małżeństwa Jadwiga miała
nie dopuszczać do siebie męża. Trzeba było na pewno czasu, aby małżeństwo zostało oparte
na wzajemnym szacunku, harmonii, porozumieniu, szczerości i partnerstwie. Dopiero
po latach pożycia małżeńskiego okazało się, że Jadwiga spodziewa się dziecka. 13
czerwca 1399 r. urodziła się Elżbieta Bonifacja. Dziewczynka żyła niespełna
trzy tygodnie. Zmarła 13 lipca. Jadwiga zmarła 17 lipca prawdopodobnie na
gorączkę popołogową. Jagiełło do końca swoich dni nosił przy sobie ślubny
pierścień pierwszej żony.
 |
| Skryba |
Według zapisów
kronikarzy Jadwiga uprawiała
surowe umartwienia. Jej kierownikiem duchowym był krakowski dominikanin Henryk
Bitterfeld. Władczyni założyła i zapewniła
utrzymanie Kolegium Psałterzystów, którzy dzień i noc śpiewali psalmy przed
Najświętszym Sakramentem. Ufundowała również i częściowo własnoręcznie
wyhaftowała racjonał – drogocenną szatę liturgiczną dla biskupów krakowskich,
zachowaną po dziś dzień, używaną podczas największych uroczystości. Prowadziła
działalność charytatywną i wspierała naukę.
 |
| Królowa Jadwiga wg Jana Matejki, który był obecny przy otwarciu grobu w 1887 r. |
Autorka
często używa w swej opowieści ówcześnie stosowane w dokumentach zwroty:
Hedviga, Hedvigis, Hedwig. Rysuje portret Jadwigi widziany przez najbliższych,
ale to czytelnikowi pozostawia skonstruowanie ostatecznych wniosków na temat
jej życia. Czytelnik ma również możliwość określić swoje stanowisko wobec
postępowania Elżbiety Bośniaczki, Marii, Wilhelma czy Władysława. Autorka jasno
i klarownie przekazuje wiedzę na temat życia przedstawianych osób, ówczesnego
tła historycznego, politycznego, obyczajowego. Posługuje się właściwą datacją,
określeniami, nazwiskami i przydomkami. To kolejna dobra opowieść w jej wykonaniu.
Warto
wspomnieć, że po śmierci Jadwigę otoczono kultem. 31 maja 1979 r. Jadwiga
została beatyfikowana przez zatwierdzenie kultu, a kanonizowana na krakowskich
błoniach 8 czerwca 1997 r. przez Jana Pawła II.
Janina Lesiak, Jadwiga z Andegawenów Jagiełłowa. Album
rodzinny, wydawnictwo MG, wydanie 2017, okładka twarda, stron 224.
W serii ukazały się:
***
1374 -
narodziny Jadwigi
1378 - zaślubiny Jadwigi i Wilhelma Habsburga w Hainburgu
16 X 1384 - koronacja Jadwigi w katedrze krakowskiej
14 VIII 1385 - podpisanie polsko-litewskiego układu w Krewie
18 II 1386 - ślub Jadwigi i Władysława Jagiełły
1386 - Jadwiga uczestniczy w chrystianizacji Litwy
1387 - śmierć Elżbiety Bośniaczki, matki Jadwigi
1387 - Jadwiga wyprawia się na Ruś Czerwoną i przyłącza ją do Królestwa
Polskiego
1395 - śmierć Marii, królowej Węgier, siostry Jadwigi
22–25 VI 1399 - narodziny i śmierć córki Jadwigi, Elżbiety Bonifacji
17 VII 1399 - śmierć królowej Jadwigi
1997 - Jadwiga świętą Kościoła katolickiego
