George Eliot, Adam Bede.

 

Książka wydana po raz pierwszy w 1859 r. ( w Polsce w 1891 r.) to pierwsza powieść Mary Ann Evans (1819-1880), która przybrała pseudonim pisarski George Eliot. Powieść opowiada o życiu bohaterów fikcyjnej, wiejskiej społeczności Hayslope. Jest rok 1799. Miejscowy cieśla Adam, jest przystojnym, uczciwym i inteligentnym młodym mężczyzną. Zakochuje się w młodziutkiej i ślicznej Hetty Sorrel, osieroconej siostrzenicy pana Poysera, która mieszka i pracuje na farmie. Inna piękną bohaterką powieści jest charyzmatyczna i pobożna Dina Morris, kolejna osierocona siostrzenica Poyserów, która zdecydowała się zostać wędrownym kaznodzieją metodystów i ubiera się bardzo skromnie. Wkrótce Hetty zostaje uwiedziona przez dzielnego, ale próżnego kapitana Artura Donnithorne. Gdy Artur opuszcza Hayslope, Hetty zgadza się poślubić Adama, ale na krótko przed ślubem odkrywa, że jest w ciąży. Dziewczyna decyduje się opuścić wieś, aby znaleźć Artura. Na świat przychodzi dziecko, a osamotniona Hetty decyduje się na krok, który zaważy nie tylko na jej życiu... 

To literacka uczta, w której wielką rolę odgrywa dziewiętnastowieczny realizm. Mamy czterech głównych bohaterów. Piękne, ale w tym pięknie zupełnie odmiennie rozumianym: Hetty i Diny oraz przystojnych: Adama i Artura. Oprócz nich jest szeroka gama bohaterów drugoplanowych. Eliot po mistrzowsku gromadzi całą wioskę podczas wspaniałej scenografii przyjęcia z okazji urodzin  przyszłego dziedzica - Artura, które ma miejsce tuż przed kryzysem powieści, gdy zło wisi w powietrzu.

Punktem kulminacyjnym powieści jest dramatyczne i szokujące wydarzenie, jakim jest morderstwo dziecka przez Hetty i następująca po nim rozprawa. Jej uwodzenie i późniejsza ciąża - to terminy równoznaczne z upadkiem kobiety – panny w XIX wieku. Postać Hetty jest tragiczna i złożona, a jej historia jest wstrząsająca. Z kolei postać Diny wzorowana była przez autorkę na jej własnej ciotce Elizabeth (Betsey) Evans z domu Tomlinson (ok. 1776-1849). Jej opis tak bardzo spodobał się królowej Wiktorii, że zamówiła namalowanie sceny – akwarelę Edwarda Henry’ego Corboulda „Dinah Morris Preaching on Hayslope Green” (1861), która znajduje się w Kolekcji Królewskiej (Royal Collection Trust). 

Powieść można analizować pod względem między innymi religijnym, moralnym, romansu pasterskiego, świadomości politycznej, prowincjonalnego życia, roli kobiety oraz dzieciobójstwa. Niewątpliwie ukazuje mikrokosmos wiktoriańskiego społeczeństwa. Wielkim atutem powieści Adama Bede jest połączenie emocjonalnej siły i uniwersalności tragedii ze skomplikowanym, historycznie precyzyjnym i zakorzenionym społecznie realizmem dojrzałej powieści wiktoriańskiej.

źródło 

Warto też wspomnieć o tłumaczce Walerii Marrené-Morzkowskiej. Kim była? Dołączam tekst opublikowany w „Muzealnych Rozmaitościach” nr 2 (18) 2023 (można powiększyć).

 

George Elliot, Adam Bede, wydawnictwo Marginesy, wydanie 2024, tłumaczenie: Waleria Marrené-Morzkowska, okładka twarda, stron 544.

Duchy zimowej nocy. (antologia opowiadań)

Duchy zimowej nocy to kolejna klasyczna bożonarodzeniowa perełka, która ukazała się nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka. To antologia osiemnastu opowiadań rodem z epoki wiktoriańskiej, w którym motywem przewodnim są zjawy. W XIX wieku groza podbiła głównie krótkie formy literackie. Pojawia się dreszczyk emocji, niewytłumaczalne zjawiska, gotycka atmosfera niesamowitości, grozy i przerażenia. W tomie znaleźć można opowiadania autorstwa: G.K. Chestertona, Henry Jamesa, Johna Buchana, Jerome’a K. Jerome’a, Johna Berwicka Harwooda, Mary Elizabeth Brandon, Mrs Henry Wood, W. W. Fenn i jedno opowiadanie nieznanego autora. Jak to bywa w przypadku zbioru opowiadań, nie prezentują one jednakowego poziomu, ale czytelnik na pewno znajdzie takie które mu się najbardziej spodobają.

Opowiadanie G.K. Chestertona przypomina ideę Ducha Świąt. W opowiadaniu Henry’ego Jamesa Upiorny czynsz, dwudziestodwulatek podejmuje studia w Cambridge. Pewnego dnia jadąc skrótem do domu z Medford, widzi tajemniczą, osnutą pewnego rodzaju aurą melancholii, rezydencję. Jego pierwszą myślą było to, że ten dom musi być nawiedzony. Ten sam autor w Ołtarzu zmarłych pisze o znaczeniu życia i śmierci. Opowiada o tym, jak bohater stara się zachować pamięć o swoim zmarłych przyjaciołach. Historia ukazuje głęboką duchowość w podejściu do śmiertelności i transcendentnej mocy bezinteresownej miłości.

W tomie znaleźć można też opowiadania Mary Elizabeth Branddon. W opactwie Chrighton  to opowieść o bożonarodzeniowych duchach. Akcja opowiadania „Cień w kącie” rozgrywa się w starym domu z makabryczną przeszłością, który zamieszkany jest przez starsze, samotne osoby. Bohaterowie odrzucali wiarę w duchy. W opowiadaniu Twarz w lustrze mamy z kolei stary, posępny dwór położony w dalekim Yorkshire, który wskutek tragicznej śmierci właściciela była niezamieszkały. Właśnie pojawili się w nim nowi właściciele, państwo Monroe, energiczni i odważni nowożeńcy. We dworze jest komnata duchów, a młodzi nie wierzą w duchy. Z kolei w kolejnym opowiadaniu autorki poznajemy średniozamożnego chłopa, Johna Grangera, który bez wzajemności zakochał się w Susan. Wskutek tego postanawia opuścić miejscowość, ale obiecuje pisać listy do Suzy. Tymczasem dziewczyna wyszła za mąż, a od Johna nie nadszedł żaden list. Pewnego dnia w fotelu widzi Johna Grangera. Ciekawe są również opowiadania Mrs Henry Wood, której opowiadania ukazywały się seryjnie w licznych periodykach okresu wiktoriańskiego.

 

Duchy – martwe, a jednak żywe, nieobecne, a jednak obecne, potrafią jednak przekroczyć granice doświadczenia. W literaturze były przywoływane niejednokrotnie. Opowiadania o duchach oczywiście są dziwne i niezwykłe, ale w XIX w. cieszy się ogromną popularnością. Obecnie należą do klasyki literatury popularnej, która ma równie szerokie grono sympatyków. Polecam.

Duchy zimowej nocy, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2023, wybór i opracowanie: Tadeusz Zysk, okładka twarda z obwolutą, tłumaczenie: Tomasz Bieroń, Jerzy Łoziński, Mira Czarnecka, stron 640.

Charlotte Mary Yonge, Dziedzic z Radclyffe.

 

Charlotte Mary Yonge (1823-1901) to angielska powieściopisarka, która właściwie poświęciła swój talent służbie Kościołowi. Jej książki wpłynęły na rozpropagowanie poglądów Ruchu Oksfordzkiego (ang. Oxford Movement), który dążył do powrotu Kościoła anglikańskiego do ideałów Kościoła z końca XVII wieku. Dziedzic Redclyffe opublikowany w 1853 r. był pierwszym jej powieściowym sukcesem, bowiem książka szybko zyskała popularność i rzesze zwolenników.

Powieść opowiada historię młodego Waltera Morville’a spadkobiercy majątku Redclyffe i tytułu baroneta oraz jego kuzyna Filipa Morville’a, zarozumiałego hipokryty, który cieszy się nieuzasadnioną pozytywną reputacją. Mamy też główne postacie kobiece, siostry: Amabel i Laurę, córki opiekuna Waltera. Kiedy Walter zbiera pieniądze, aby potajemnie spłacić długi swojego wujka, Filip rozpowszechnia plotkę, że jego kuzyn jest lekkomyślnym hazardzistą. W rezultacie nie dochodzi do małżeństwa Waltera z ukochaną i łagodną Amy. Mimo to młodzieniec nie poddaje się, w dodatku odnajduje w sobie siłę i spokój, które czerpie z wiary. Dąży uparcie do wyznaczonego celu, aby oczyścić swoje imię i poślubić ukochaną kobietę. Oprócz Waltera i Amy, pojawia się też drugi romantyczny, trzymany jednak w tajemnicy, związek. Czy jednak powieść ta kończy się mimo wszystko szczęśliwie?

 

Młody baronet pozbawiony jest wykształcenia i charakteryzuje się wybuchami porywczości, niecierpliwości i gorącego temperamentu. Walter potrafi jednak nad sobą pracować, aby po latach stać się doskonałym. Z drugiej strony Filip stopniowo prezentuje się jako arogancki oszust, zazdrosny o tytuł i majątek kuzyna, w dodatku zgorzkniały w wyniku braku pieniędzy i dalszych perspektyw. Bohater powieści - Walter - uczynił tu dobroć atrakcyjną i romantyczną. Fabuła skupia się na duchowej walce Waltera o pokonanie ciemniejszej strony jego natury. Walter i Filip to dwie przeciwstawne osobowości. Walter potrafi wybaczyć kuzynowi, w razie potrzeby troszczyć się o jego zdrowie i dobro, płacąc przy tym wysoką cenę. Ważna tu jest rycerskość, romantyczna natura, cnota, poświęcenie i pobożność. Walter staje się więc wzorem szlachetnych cnót. Z kolei Filipa czeka wewnętrzna przemiana.

Historia jest interesująca i przekonywująca, ale też pełna moralizatorstwa. Nacisk jest położony na relacje i powiązania rodzinne czyli uniwersalne wartości. Mniej ważna jest tu dynamika akcji. Z powieści można sobie wypisać wiele wzniosłych cytatów. Moim zdaniem, mimo upływu czasu, nie traci na swoim przekazie. Warto więc przeczytać, tym bardziej, że powieścią zachwycali się pisarze działający w XIX wieku.

 

Charlotte Mary Yonge, Dziedzic z Radclyffe, wydawnictwo MG, wydanie 2023, tytuł oryg.: The Heir of Redclyffe, tłumaczenie: Maria J., oprawa usztywniana, stron 464. 

 

George Eliot, Młyn nad Flossą.

 

Młyn nad Flossą to książka po raz pierwszy opublikowana w 1860 roku. Powieść zaczyna się pod koniec lat dwudziestych lub na początku lat trzydziestych XIX w. Opowiada o losach rodzeństwa Madzi i Tomka Tulliverów, którzy dorastają w młynie Dorlcote nad rzeką Floss. Młyn znajduje się na skrzyżowaniu rzeki Floss i mniejszej rzeki Ripple, w pobliżu wioski St Ogg's w Lincolnshire w Anglii. Zarówno rzeki, jak i wioska są fikcyjne.

Madzia to rezolutna dziewczynka, która uwielbia czytać książki i od najmłodszych lat nie bała się zadawać dorosłym trudnych pytań. Nie była też jednak ułożoną i wykształconą panienką. Czytelnik obserwuje właściwie jej dorastanie. Ponadto jej związek ze starszym bratem Tomkiem i jej romantyczne relacje z Filipem Wakemem (garbatym, wrażliwym przyjacielem) oraz ze Stefanem Guestem (pełnym życia młodym bywalcą w St. Ogg's i domniemanym narzeczonym kuzynki Madzi, Lucy Deane) stanowią najbardziej znaczącą rolę w fabule. 

 

Tomka i Madzię łączy bliska, ale złożona więź. Pragmatyczna i powściągliwa natura Tomka ściera się z idealizmem i zapałem Madzi do zdobywania doświadczeń i pogłębiania intelektualnych treści. Różne kryzysy rodzinne, w tym bankructwo, pełne urazy relacje pana Tullivera z ojcem Filipa Wakema, które skutkują utratą młyna i przedwczesną śmiercią rodziciela, pogłębiają różnice między rodzeństwem, ale zarazem podkreślają ich wzajemną miłość. Aby pomóc ojcu spłacić długi, Tom opuszcza szkołę. W końcu znajduje miarę sukcesu, przywracając dawny majątek rodziny. Magda marnieje w zubożałym domu Tulliverów w swoistym stanie izolacji społecznej. Przechodzi okres trudnej duchowości, podczas którego wyrzeka się świata i a jej podstawową lekturą  staje się książka Tomasza à Kempis „Naśladowanie Chrystusa” .

To wyrzeczenie jest sprawdzane przez odnowioną przyjaźń z Filipem Wakemem. Wbrew życzeniom Toma i jej ojca - którzy obaj gardzą Wakemami - Magda potajemnie spotyka się z Filipem. Relacja, którą tworzą, opiera się częściowo na szczerym współczuciu Madzi dla złamanych, ułomnych i zaniedbanych istot ludzkich, ale służy również jej romantycznym pragnieniom. Filipowi udaje się nakłonić Madzię do złożenia przysięgi miłości.

Historia młodej Madzi Tulliver, jej relacji ze starszym bratem Tomkiem i rodzicami jest fascynująca i  możemy się z nią utożsamiać na wielu poziomach. Ostrzega nas, że czyny, wypowiedzi lub przekonania wpajane młodym ludziom mogą mieć głębokie implikacje w przyszłości. Życzliwa, inteligentna i wrażliwa Madzia chce zadowolić wszystkich, a przede wszystkim swojego brata. W zamian pragnie być tylko bezwarunkowo kochana. Dominacja brata nad siostrą widoczna jest od dzieciństwa. Madzia pyta się jego o wszystko, ale czytelnik ma wrażenie, że Tomek kocha ją tylko wtedy, gdy ona robi, to - co on uważa za dobre dla niej. Nie liczy się w ogóle natomiast to, co Madzie mysi lub robi. Jako dziecko, Madzia, która kocha Tomka całym sercem, jest zdeterminowana zrobić wszystko, czego ten od niej zażąda. Jej przewaga intelektu niewiele pomaga, ponieważ Tomek określa jej rodzaj inteligencji jako jedynie użyteczną, a ona akceptuje jego definicję. Tomek wyznacza wyraźną linię między mężczyzną a kobietą.

Powieść zawiera wiele elementów autobiograficznych i odzwierciedla społeczną hańbę, jakiej doświadczyła George Eliot, a właściwie Mary Ann Evans (1819-1880), podczas długiego związku z żonatym mężczyzną, George'em Henry'm Lewesem. To powieść realistyczna, pokazująca elementy dziewiętnastowiecznego życia codziennego. Cechą charakterystyczną jest też zwrócenie uwagi na pozycję dziecka i kobiety, która zamknięte zostały w ramy wyznaczone przez normy społeczne i konwenanse. Inteligentna i błyskotliwa Magda została uwięziona w wiktoriańskich wyznacznikach. Walczy o swoją pozycję do samego końca starając się znaleźć miejsce w świecie zdominowanym przez mężczyzn. To dobra i uniwersalna powieść. 

George Eliott, Młyn nad Flossą, wydawnictwo MG, wydanie 2023, tytuł oryg.: The Mill on the Floss, tłumaczenie: Anna Przedpełska-Trzeciakowska, okładka twarda, stron 670.

Eryk Ostrowski, Emily Brontë. Królestwo na wrzosowisku.

 

Eryk Ostrowski ponownie zaskoczył polskich czytelników pisząc biografię Emily Brontë, która ukazała się nakładem wydawnictwa MG. Warto przypomnieć, że jest autorem książek: Tajemnice wichrowych wzgórz. Prawdziwa historia Branwella i Charlotte Brontë oraz Charlotte Brontë i jej siostry śpiące. Tym razem główną bohaterką książki jest Emily. Jak autor przyznaje, było to trudne przedsięwzięcie, ponieważ Emily nie lubiła pisać listów i właściwie nie nawiązała żadnych relacji towarzyskich. Swoje myśli wyrażała w twórczości literackiej, przede wszystkim w poezji. Istnieje więc ubogi zasób dokumentów dotyczących Emily, co jest kontrastem na tle dobrze udokumentowanych biografii Charlotte, Branwella i Anne.

Biografia otwiera intrygujący rozdział zatytułowany „16 cali”. Otóż wkrótce czytelnik dowiaduje się, że tyle mierzyła szerokości (ok. 40,5 cm) trumna Emily, przy długości 5 stóp i 7 cali (ok. 1,70 cm). Mamy też wyobrażenie postaci Emily oraz ówczesnych pochówków.  W książce prezentowana jest sylwetka Emily od chwili jej urodzenia do śmierci. Fragmenty życia prywatnego autor odnajduje w twórczości całego rodzeństwa. Poddaje analizie poszczególne utwory, nawet te pisane w kątach domowych tylko dla przysłowiowej zabawy. W sekretny świat rodzeństwa wprowadzają: Opowieści Wyspiarzy, Dzień w Pałacu Parry’ego, Kroniki Gondalu, Notatki urodzinowe. Autor zwraca uwagę na warunki domowe, stosunki panujące między mieszkańcami, czas jaki przebywała Emily z innymi oraz charakteryzuje wpływ choroby i powrót do domu ze szkoły na jej naturę.

Eryk Ostrowski próbuje odtworzyć naturę psychologiczną Emily, stawia teorie, rozprawia się z utrwalonymi legendami, posiłkuje się fragmentami powstałym na przestrzeni lat artykułów dotyczących życia i twórczości Emily. Przytacza wspomnienia osób, które ją znały (np. Ellen Nussey), refleksje biografów (np. Ellis Chadwick, Winifred Gerin, Elizbeth Gaskell). Autor pragnie rozprawić się z niedomówieniami i przemilczeniami dotyczącymi autorki przypisywanych jej Wichrowych Wzgórz, choć już przecież wiadomo, że powieść napisał Branwell. Zwraca uwagę, że spośród szkiców pozostawionych przez rodzeństwo, w zasadzie tylko grafiki Emily są zawsze rozpoznawalne. Podobnie jak Branwell, Emily znała się też na muzyce. Autor przedstawia też więzi Emily z Anne, Charlotte i Branwellem i doszukuje się w jakim stopniu miały one wpływ na jej twórczość. Charakteryzuje jej półroczną pracę jako nauczycielki w Law Hill. Zwraca uwagę, że po powrocie na plebanię po wypowiedzeniu pracy, Emily skupiała się na pisaniu i obowiązkach domowych. Z kolei w latach 1841-1843 Emily wraz z Charlotte przebywały na pensji Pani Héger w Brukseli. Po śmierci ciotki Elizabath, do Brukseli wróciła już jednak tylko Charlotte.

Wyłania się z tej książki obraz wrażliwej kobiety, pedantycznej, pogodnej, urodzonej optymistki, która nie traciła głowy w nerwowych sytuacjach i która uwielbiała ptaki (miała gęsi: Adelajdę, Wiktorię i jastrzębia Nero, które ciotka Elizabeth usunęła z plebani, gdy Emily wyjechała do Brukseli). To również obraz kobiety, który skrywa sekret i który autor biografii powoli i świadomie odkrywa przed czytelnikiem. Zwraca uwagę, na podobieństwo rzeczywistych wydarzeń z tymi opisanymi w Wichrowych wzgórzach.  Co tak naprawdę więc kryło się za znajomością Emily z Robertem Heatonem z Pendan Hall? Odsyłam do biografii.

To kolejna książka Eryka Ostrowskiego, w którym mamy do czynienia ze "śledztwem" w sprawie literackiego pochodzenia twórczości Brontë, tym razem z naciskiem położonym na życie i twórczość Emily. Podjęcie tych tematów wydaje się niebezpieczne, bowiem łatwo jest popaść w obsesję na punkcie podobieństw, które są trywialne lub przypadkowe. Warto jednak poznawać różne strony widzenia teorii prezentowanych przez badaczy. Biografia jest nietuzinkowa, wciągająca i należy poświecić jej swój czas i uwagę. To bardzo ważna i bardzo dobra książka na polskim rynku.

Warto wspomnieć, że w książce znalazły się również dotąd nietłumaczone na język polski wiersze i proza Emily Brontë. POLECAM.

Eryk Ostrowski, Emily Brontë. Królestwo na wrzosowisku, wydawnictwo MG, wydanie 2022, przekłady: Dorota Tukaj, oprawa twarda, stron 594.

Lytton Strachey, Królowa Wiktoria.

 

     To nie jest nowa biografia królowej Wiktorii, bowiem Lytton Strachey (1880-1932) żył jak widać po latach, na przełomie XIX i XX wieku. Zdobył sławę dzięki zastosowaniu nowej formy biografistyki, w której psychologiczny wgląd i sympatia są połączone z pewnego rodzaju lekceważeniem, ironią i kpiną. „Królowa Wiktoria” została po raz pierwszy wydana w 1921 r. Niemniej warto poszukać wiadomości dotyczących autora książki w internecie, bowiem życie miał rzeczywiście barwne. Niektóre jego fragmenty zostały uwiecznione w filmie „Carrington” (1995).

      Autor książki przedstawia życie królowej w sposób chronologiczny: od urodzenia do śmierci. Czytelnik poznaje jej rodzinę, dzieciństwo, kwestię formalnego uznania dziewczynki za następczynię tronu, dworskie życie, małżeństwo, konszachty polityczne, relację między królową a mającym słabość do whiskey Szkotem Johnem Brownem w Balmoral oraz bliskim jej służącym Hindusem, - Munshi Abdul Karim. Niemniej autor nie rozwija wątku dotyczącego tej ostatniej relacji, pisze jednak, że zajął niemal miejsce Johna Browna. Na starość królowa niestrudzenie komunikowała się listownie ze swoją liczną rodziną, śledząc z zainteresowaniem każdy szczegół z życia  jej członków. Szczególną jej uciechą były wnuczki i wnuki, którym okazywała pobłażliwość. Warto wiedzieć, że co najmniej trzydzieści siedem prawnucząt miało żyć w chwili śmierci królowej. Autor zwraca uwagę na kolekcjonowanie przez królową swoich ubrań i przedmiotów oraz celebrowanie rocznic czy obchodzenie urodzin.

     Strachey koncentruje się głównie na relacjach, które koncentrowały się wokół królowej. W ten sposób w książce są rozdziały dotyczące lorda Melbourne’a, księcia Alberta, lorda Palmerstona, Gladstone’a i lorda Beaconsfielda. Autor podkreśla zmianę stosunku do Disraelego po śmierci małżonka. Strachey pisze wręcz o elemencie szarlatanerii, bowiem Disraeli wywierał na królową swój urok i czar. Wierzyła we wszystko, co Disraeli o niej mówił, odzyskała poczucie pewności siebie i "radosnej dumy". W jej zachowaniu obok widocznych śladów zmartwień, kłopotów i rozczarowań, górowało nad wszystkim teraz wyniosłe, despotyczne i aroganckie spojrzenie. Za jego namową zaczęła się też pojawiać publicznie. On z kolei cieszył się względami osobistymi królowej.

     Wiele miejsca poświęconych zostało szczególnie księciu Albertowi, którego autor uważa za inteligentnego i sprytnego człowieka, który nie odwzajemniał się królowej żadną gorącą namiętnością. Autor sugeruje z ironią, że wczesna śmierć księcia była najlepszą rzeczą, jaka mogła się przydarzyć monarchii. Stanowił bowiem bolesne przeciwieństwo Wiktorii. Kobieta była co prawda przy tuszy utrzymanej po narodzinach kolejnych dzieci, ale za to pełna werwy, zapału do pracy i wigoru. Albert z kolei wydawał się ciągle przepracowany, przygnębiony, wyczerpany, zniechęcony i w kraju nadal uważany za cudzoziemca, co nie zmieniło nawet nadanie mu tytułu księcia małżonka (1857). Strachey podkreśla, że śmierć księcia Alberta stała się punktem zwrotnym w życiu Wiktorii.

      Biografię królowej po publikacji uznano za zjadliwą i napisaną w sposób zbyt odważny. Strachey nie może ukryć elementów niechęci dla Wiktorii i zamiast tego postanawia pisać o wszystkich wokół niej – premierze, doradcach, męskich krewnych i księciu Albercie. W tej charakterystyce Wiktoria czasami ukazana jest jako kobieta zakochana, potulna, lubiąca komplementy i dziecinnie uparta. Moim zdaniem w swoich dociekaniach badawczych Strachey jest jednak raczej sympatyczny, ale nigdy nie jest pochlebny w ocenach. Oczywiście nie znajdziemy w tej biografii wszystkiego. Być może autor umyślnie pominął niektóre wątki. Trzeba zwrócić uwagę, że gdy Strachey wydawał książkę niektórzy jej bohaterowie, w tym troje dzieci Wiktorii, jeszcze żyło. Córka królowej pracowała dopiero nad opracowaniem jej pamiętników. Nie wiadomo do końca, ile z tej opowieści jest stronnicze, a ile jest poparte dowodami. Na końcu książki dodany jest spis bibliograficzny. Odkładając książkę już na bok, mogę jednak napisać, że jest wciągająca i fragmentarycznie co prawda, ale przedstawia obraz królowej Wiktorii i jej czasy.

 

Lytton Strachey, Królowa Wiktoria, wydawnictwo MG, wydanie 2022, tytuł oryg.: Queen Victoria, tłumaczenie Antoni Pański, okładka twarda, stron 384.

Lisa Kleypas, W pogoni za Cassandrą.

Szósty tom w cyklu traktującym o perypetiach miłosnych członków rodziny Ravenels dotyczy siostry bliźniaczki Pandory, Cassandry i Toma Severina. Ona jest uroczą i piękną kobietą, która marzy o posiadaniu własnej rodziny. Cóż, w pierwszym sezonie odrzuciła wszystkich starających się o jej rękę. Ma jednak już 21 lat, więc to ostatnia szansa. Wkrótce okazało się, że Pandora mimo, że nie chciała to jednak znalazła ukochanego, a Cassandra nadal miała przy sobie mieć przyzwoitkę i mieszkać w posiadłości Devona i Katleen, Eversby Priory. W dodatku świadkiem jej rozpaczy w obecności Westa, stał się Tom Severin, który pokusił nawet o to, aby poprosić ją o rękę. Tyle tylko, że nikt nie potraktował tego poważnie, a Devon zabronił się starać Tomowi o Cassandrę. Trzydziestotrzyletni Tom chciał mieć tylko dobrą żonę, która wniosłaby w jego życie trochę urozmaicenia. Nie chciał żadnych uczuć, ograniczył je w sobie do minimum. Analityczne rozumowanie było podstawą jego egzystencji. Wszystko musi być według niego logiczne, a miłość w tym zakresie w ogóle się nie mieści. Cassandra jednak powoli wkracza do jego serca, a on sam jest tym przerażony.

           Ciekawa historia z poznanymi już w poprzednich częściach bohaterami w tle. W dodatku mnóstwo tu  aluzji do literatury dziewiętnastowiecznej, a ja to w tego typu powieściach bardzo lubię. Fabuła słodka, trochę dziwaczna, ale wciągająca. Miłość niedorzeczna, impulsywna, irracjonalna, ale jakże czarująca. Kleypas po prostu świetnie kreuje bajowe opowieści. 

Lisa Kleypas, W pogoni za Cassandrą, wydawnictwo Prószyński i S-ka, wydanie 2022, tytuł oryg.: Chasind Cassandra, tłumaczenie: Teresa Komłosz, cykl: The Ravenels, #6, (Rodzina Ravenels, t. 6), oprawa miękka, stron 352.

Charles Dickens, Anthony Trollope, Najsłynniejsze opowiadania wigilijne.

 

Uwielbiam książki, do których wracam z wielką przyjemnością.W tej grupie znalazł się pięknie wydany tom zawierający trzy świąteczne opowiadania: Kolęda prozą, czyli Bożonarodzeniowa opowieść o duchach Charlesa Dickensa, Boże Narodzenie w rezydencji Thompsonów oraz Boże Narodzenie na plebani w Kirkby Cliffe autorstwa Anthony'ego Trollope'a. Warto zwrócić uwagę na grafikę wydania.

O ile pierwsze opowiadanie Dickensa jest bardzo dobrze znane, o tyle dwa kolejne, które napisał Anthony Trollope, już mniej. Rezydencja Thompsonów pachnie ciastem i ostrokrzewem, którym pięknie przyozdobione zostały ogrzewające posiadłość wiktoriańskie kominki. Zima jest bowiem w 187... r. sroga i śnieżna. W starym dworze organizowane jest spotkanie Thompsonów. Spodziewano się nawet Państwa Brown. Tymczasem Pan Brown zachorował i małżeństwo musiało zatrzymać się w Paryżu... To swoista opowieść o tęsknocie za rodzinnym domem. Z kolei w drugim opowiadaniu Trollope'a mowa jest o miłości. Córka pastora i przyjaciel rodziny zakochują się w sobie, ale on mówi jej, że Boże Narodzenie to nudziarstwo (sic!). Oczywiście tym samym popełnia wielki błąd. Autor pokazuje, jak brak prawidłowej komunikacji i szczerej rozmowy może wpłynąć na bieg zdarzeń. Z niedopowiedzeń i próby zachowania się "właściwie" i z "godnością" rodzi się seria niefortunnych wypadków. To zabawna, ciepła, z dobry zakończeniem i uroczymi bohaterami opowieść. 

Opowiadanie Charlesa Dickensa bezapelacyjnie jest jedną z ulubionych książek dotyczących Świat Bożego Narodzenia, która przypomina najważniejsze wartości i zwraca uwagę na problem biedę. Z kolei Anthony Trollope to wiktoriański pisarz, który posiadał niezwykle poczucie humoru i którego cechowała spostrzegawczość. W prosty, nienachalny i przyjemny sposób, posługując się satyrą i czarując klimatem opisuje charaktery Anglików. To ponadczasowe opowiadania, do których warto wracać w tym szczególnym świątecznym czasie.

Charles Dickens, Anthony Trollope, Najsłynniejsze opowiadania wigilijne, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2021, tłumaczenia; Jerzy Łoziński, Tomasz Tesznar, okładka twarda z obwoluta, stron 278.

 

Mrs Henry Wood, Posiadłość East Lynne.

       Od pierwszej książki pokochałam twórczość Ellen Wood, która wydawała książki pod pseudonimem Mrs Henry Wood. Posiadłość East Lynne to powieść, która po raz pierwszy ukazała się w 1861 r. Skomplikowana, ale jakże wciągająca fabuła powieści zyskała na popularności i potem wiele razy doczekała się adaptacji scenicznych i filmowych. Początek powieści nic nie zwiastuje tego, co potem serwuje nam autorka. Dziś być może prawdopodobny czytelnik powieści może uznać, że ma do czynienia z wiktoriańską odmianą opery mydlanej.

     Tytułowe East Lynne to posiadłość położona w pobliżu małego miasteczka West Lynne. Jej właściciel, hrabia Mount Severn, cierpi na podagrę i ze względu na dotychczasowy tryb życia popadł w długi finansowe. Żywi jednak nadzieję, że uda mu się sprzedać East Lynne bez rozgłosu. Wiadomość o jej sprzedaży nie mogła dotrzeć bowiem do jego wierzycieli. Nabyciem rezydencji zainteresowany jest Archibald Carlyle, odnoszący sukcesy młody prawnik z West Lynne. Pewnego dnia odwiedza on hrabiego i podczas kolacji poznaje jego córkę, osiemnastoletnią lady Isabel Vane. Dziewczyna jest piękna, niewinna, bardzo kocha ojca i nie ma pojęcia, jak niepewna jest ich pozycja finansowa. Jeszcze tego samego dnia lady Isabel poznaje na przyjęciu kapitana Francisa Levisona, kuzyna jej opiekunki lady Vane. Mężczyzna jest oczywiście czarujący, uwodzicielski i dość łatwo rozkochuje w sobie lady Isabel.

       Tymczasem umiera hrabia Mount Severn, a majątek i tytuł dziedziczy jego daleki kuzyn. Przyjmuje on co prawda do swojego domu lady Isabel, ale jej położenie nie należy do najlepszych. Koniec końców Archibald Carlyle proponuje jej małżeństwo i powrót do East Lynne. Lady Isabel przyjmuje propozycję, tym bardziej, że ku jej rozczarowaniu Levison nie pojawia się u jej boku. Warto wspomnieć, że małżeństwo nie jest po myśli zakochanej w Archibaldzie Barbary Hare. Tymczasem jej brat wmiesza się w kryminalne kłopoty, a ona sama prosi o pomoc przyjaciela, sąsiada i mężczyznę, którego zamierzała poślubić – oczywiście chodzi o Archibalda. W tajemnicy przed wszystkimi oboje zaczynają działać, aby oczyścić imię Richarda. To oczywiście rodzi same problemy, niedopowiedzenia, tajemnice i niesie za sobą wiele nieprzewidzianych wypadków.

      Lady Isabel Carlyle jest wytworną damą, żoną, a wkrótce zostaje matką, ale zaczyna być zazdrosna o przyjaźń męża z Barbarą Hare. W dodatku w East Lynne zaczyna mieszkać władcza starsza siostra Archibalda, panna Corny. Gdy więc na horyzoncie pojawia się ponownie arystokratyczny zalotnik w osobie Francisa Levisona, Isabel postanawia ulec podszeptom serca i podejmuje decyzję, która przynosi straszne konsekwencje. Warto wspomnieć, że drugoplanowe postacie zwłaszcza kobiece, mają niezwykle przemyślane przez autorkę osobowości. 

       Fabuła jest zawiła i mamy w niej wątki miłosne, złamane serca, rozczarowania, morderstwo, dramat sądowy, wypadki, zmianę tożsamości i śmierć. Jest zbyt wiele melodramatów i zbiegów okoliczności, a mimo to czytelnik jest ciekawy, co wydarzy się dalej. Wszystko rozgrywa się na tle okazałych wiktoriańskich posiadłości, zarysowanego ówczesnego klimatu, obyczajów i konwenansów. Wydaje się, że autorka bardzo dobrze rozumie położenie swoich bohaterów. Cechuje ją wiele empatii i zrozumienia. Nie stroni od przedstawiania trudnych, niezręcznych i nieaprobowanych przez społeczeństwo sytuacji. Mamy też jasno i dosadnie określone moralne zasady oraz religijny motyw odkupienia. Mimo, że to prawdziwe tomiszcze, to w książce nie ma nudnego momentu. Treść jest przystępna i łatwa w odbiorze, a co najważniejsze fascynująca.

Mrs Henry Wood, Posiadłość East Lynne, wydawnictwo Zysk i S-ka, tytuł oryg.: East Lynne, tłumaczyła Mira Czarnecka, okładka twarda z obwolutą, stron 748.

Mrs Henry Wood, Błędnik.

Błędnik (Within the Maze) to wiktoriańska powieść, która miała swoją wydawniczą premierę w 1872 r. Dziś książki Ellen Wood , a właściwie Mrs.  Henry Wood wydają się być czytelniczo staroświeckie i staromodne, ale są zaskakująco jasne i klarowne w odbiorze. To pochłaniająca historia rodzinna, na którą złożyły się losy dwóch braci i ich żon. Można nawet powiedzieć , że to swoisty domowy melodramat, który bogaty jest w skandaliczne na miarę ówczesnych czasów incydenty.

Poznajemy dwóch braci Andinnian: Karla i Adama. Starszym jest Adam, który jest faworyzowany przez matkę. Jest leniwy, porywczy i niezbyt pracowity. Młodszy to Karl, który jest porucznikiem w służbie Jej Królewskiej Mości. Jest prawy, sumienny, pracowity, lojalny. Karl jest zaręczony z Lucy Cleeves, ale nic nie wskazuje na to, aby szybko doszło do zawarcia małżeństwa. Snobistyczni rodzice Lucy twierdzą, że Karl jest nieodpowiednią partią dla ich córki.  Gdy Adam za popełnione przestępstwo zostaje skazany, zrozpaczona pani Andinnian organizuje ucieczkę Adama z więzienia. Ucieczka kończy się jednak sromotną porażką i kończ się strzelaniną. Ginie Adam i jeden ze strażników, ale jedno z ciał nigdy nie odnaleziono. Karl po śmierci brata dziedziczy tytuł i prawdziwą fortunę, a małżeństwo z Lucy w końcu może być zawarte. To jedynie początek tej rodzinnej, ale pasjonującej opowieści. W życiu Karla i Lucy pojawia się pani Grey i przede wszystkim Theresa Blake, świętoszkowata hipokrytka religijna, która ma totalną obsesję na punkcie moralności. Jest zawistna, podsłuchuje, szpieguje i jest zawsze „przypadkowo” w odpowiednich miejscach.

 

Błędnik to powieść z wątkiem miłosnym i kryminalnym. Pokazuje też jak bardzo ktoś wścibski może manipulować życiem innych oraz jak brak rozmów prowadzi do dwuznaczności i komplikacji w rozumieniu niewinnych wydarzeń. Bohaterowie trzymają się resztki godności, cierpią w milczeniu, poczuciu winy i wstydzie, tylko po to aby nie zdradzić własnej wiedzy. W kochającym się związku pojawia się nieufność i brak porozumienia. Karl chce pomóc tajemniczej pani Grey, panna Blake wtrąca się i plotkuje, a Lucy popada w strach, depresję i błędną zazdrość, co z kolei prowadzi do fizycznych chorób. Kocha męża bezwarunkowo, ale skrywane tajemnice i trapiące ją lęki prowadzą do niebezpiecznego jej upadku ducha i ciała. To swoisty masochizm, bowiem Lucy będąc głęboko zakochaną, nie potrafiła rozmawiać z mężem i odważyć się naprawić swoje małżeństwo. Zajęła stanowisko pokrzywdzonej kobiety. Lucy, pani Grey, Adam i Margaret Sumnor wszyscy zapadają na psychosomatyczne dolegliwości. Niezdolność ludzi do prawidłowego komunikowania się ze sobą i ukrywanie swoich sekretów, jest właściwie sednem tej powieści. Bohaterowie boją się nadszarpnięcia reputacji, a sekrety rzeczywiście mogą zabić w świecie stworzonym przez Mrs. Wood. 

 

Błędnik to klasyka literatury popularnej, pochłaniająca, przenosząca w czasie, odnosząca się do zupełnie innych norm i obowiązujących konwenansów. Polecam wielbicielom tego gatunku.

 

 

Mrs. Henry Wood, Błędnik, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2021, tytuł oryg.: Within the Maze, tłumaczenie: Jerzy Łoziński, oprawa twarda, stron 640.

 

 

Mrs. Henry Wood z domu Ellen Price, (ur. 17 stycznia 1814, Worcester - zm. 10 lutego 1887 w Londynie). W 1836 r. poślubiła Henry'ego Wooda, który pracował w bankowości i handlu wysyłkowym w Dauphiné na południu Francji, gdzie mieszkali przez 20 lat. Po niepowodzeniu firmy Wooda, rodzina (w tym czworo dzieci) wróciła do Anglii i osiedliła się w Upper Norwood pod Londynem, gdzie Ellen Wood zaczęła pisać. Henry Wood zmarł w 1866 r. Napisała ponad 30 powieści. Do najbardziej znanych należą Danesbury House, Oswald Cray, Pani Halliburton's Troubles, The Channings, Lord Oakburn's Daughters i The Shadow of Ashlydyat. Jej pisarski ton został określony jako „konserwatywny i chrześcijański”, czasami wyrażający retorykę religijną. Wooda napisał kilka dzieł o zjawiskach nadprzyrodzonych, w tym „The Ghost” (1867) i często antologizowane „Reality or Delusion?” (1868). W 1867 r. została właścicielem i redaktorem pisma „Argosy”. Wood pracowała jako redaktor naczelny aż do jej śmierci w 1887 r., kiedy to jej syn Charles Wood przejął redakcję pisma. W chwili jej śmierci spowodowanej zapaleniem oskrzeli, majątek Wood został wyceniony na ponad 36 000 funtów, co stanowiło wówczas znaczną sumę. Została pochowana na cmentarzu Highgate w Londynie. Jej pomnik odsłonięto w katedrze w Worcester w 1916 r.