Stara panna Edith Wharton (1862-1937) napisana w roku 1924 traktowana jest raczej,
jako opowiadanie. Szkoda jednak, że Autorka nie pokusiła się o rozwinięcie powziętych
w niej wątków, być może fabuła byłaby wtedy o wiele ciekawsza i bardziej z podtekstem
szukania psychologicznych stron osobowości zarysowanych postaci. Co prawda mylą się jednak ci, którzy uważają,
że jest to książka nudna do szpiku kości, przegadana i przewidywalna. Jak
zawsze jest jednak drugie dno. Doszukać się w tym możemy analizy zjawisk poświęcenia
w imię sprawy, wyrzeczenia oraz życia w zamkniętych klasowych elitach według przyjętych
konwenansów.
Akcja Starej panny rozgrywa się w Stanach Zjednoczonych, w Nowym Jorku, osadzona
została w klimacie XIX wieku i rozgrywa się na przestrzeni kilkunastu lat. Elitę
tutejszego społeczeństwa stanowi zamknięte grono rodzin arystokratycznych, w obrębie,
których zawierane są małżeństwa i które żyje według określonych zasad. Kobieta w
chwili ślubu ma być czysta, cnotliwa i niewinna oraz zdrowa. Mężczyźnie
oczywiście wolno jak najbardziej wyhasać się za kawalerskich czasów i ponosić być
może konsekwencje swoich szaleństw. Za kilka dni ma się odbyć ślub Charlotty Lovell
z jednym z Ralstonów. Przyszła panna młoda niespodziewanie składa wizytę swojej
kuzynce Delii Ralston. Powierza jej swoją skrywaną tajemnicę, która zaważy na przyszłości
obydwu kobiet. Jak można się domyślić w konsekwencji tej wizyty Charlotta nie
wyjdzie za mąż, mimo, że bardzo tego pragnie i chce żyć jak wszystkie. Musi
jednak ponieść konsekwencje dawnych decyzji w imię namiętności. Poświęca się
dla córki Tiny, którą w ówczesnym świecie konwenansów nie może sama wychowywać.
Tyle bólu, niezawinionego
cierpienia i zazdrości w tej książce. Mowa też jest o hipokryzji. Przykładowo Delia,
która na początku nieco się buntowała i wprowadzała swoje zasady do domowego
ogniska, z biegiem lat zaczęła żyć według starych reguł rodziny Ralstonów.
Stara panna choć jest książką krótką, pozostawiająca niedosyt, to
jednak jest pełna emocji. Warto przeczytać.
Edith Wharton, Stara panna, wydawnictwo Książka i Wiedza, wydanie 1978, seria: Koliber, okładka miękka, stron 120.
