Tadeusz Dołęga - Mostowicz, Trzy serca.

Trzy serca to powieść wydana w 1938 r. Zostajemy przeniesieni do okresu dwudziestolecia międzywojennego. Po kilku latach pełnych przygód i lekkiego życia, do majątku wrócił hrabia Roger Tyniecki zwany Gogiem. W posiadłości od kilku lat mieszka jego kuzynka, Kate. Matka Rogera ma nadzieję, że syn zakocha się w pięknej i mądrej dziewczynie i w końcu ustatkuje się. Roger rzeczywiście jest oczarowany Kate i podczas organizowanego balu w posiadłości, decyduje się na oświadczyny. Młoda kobieta świadoma jest oczekiwaniom swojej opiekunki i postanawia wyrazić zgodę na małżeństwo. Tego samego wieczoru zostaje wezwana do chorej piastunki Michaliny, która zdradza Kate wielką tajemnicę. Michalina obarcza młodą dziewczynę wielkim ciężarem. Chcąc zmienić los swojego dziecka, jako mamka, zdecydowała się zamienić dzieci. Skromny ekonom Maciek Zudra nie jest więc tak naprawę jej nieślubnym synem.  Kate zostaje postawiona przed trudną decyzją.

Fabuła powieści została zainspirowana faktami opisanymi w gazecie „7 groszy” nr 4/1931, a pierwowzorem Kate była narzeczona Tadeusza Dołęgi – Mostowicza (1900-1939) – Katarzyna Piwnicka, młodsza córka właścicieli majątku w Sikorzu, ulubionego miejsca wypoczynku artystów. On miał blisko czterdzieści lat, ona dopiero siedemnaście. Z racji młodego wieku dziewczyny nie było wtedy mowy o małżeństwie. Poza tym jej rodzice niezbyt przychylnie patrzyli na możliwość zawarcia takiego mariażu. Mimo to pisarz zaplanował zaręczyny na jesień 1939 r. Wówczas Katarzyna  miała skończyć 18 lat. Plany przekreśliła jednak wojna i śmierć Dołęgi-Mostowicza 20 września z rąk wkraczających radzieckich żołnierzy.

Przebywając w Sikorzu, podobno Dołęga- Mostowicz codziennie wstawał o godzinie siódmej, zjadał obfite śniadanie z nieodłączną pięćdziesiątką wódki, następnie od ósmej do dwunastej pisał, a napisany tekst o dwunastej trzydzieści przekazywał przychodzącemu do dworu listonoszowi. Tekst z Płocka przesyłano do Warszawy, a następnego dnia ukazywał się on w prasie. W ten sposób powstała powieść Trzy serca i poszczególne fragmenty innych pisanych w drugiej połowie lat trzydziestych utworów jego autorstwa. Niewątpliwie powieść pokazuje barwne życie ziemiaństwa w okresie dwudziestolecie międzywojennego.

 

Tadeusz Dołega – Mostowicz, Trzy serca, wydawnictwo MG, wydanie 2024, okładka twarda, stron 416. 

Jane Austen, Perswazje.

 

Warto odnotować, że nakładem wydawnictwa MG ukazała się kolejna powieść Jane Austen w przekładzie Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej. To Perswazje, kolejna powieść dziewiętnastowiecznej pisarki, która porusza wątek miłosny na tle kwestii społecznych i obyczajowych.

Osiem lat temu Anna Elliot ugięła się pod naciskiem rodziny i podjęła decyzję, że nie poślubi mężczyzny, którego kocha, kapitana Fryderyka Wentwortha. Ponownie spotyka go obracając się w tym samym kręgu towarzyskim. Anna odkrywa, że ​​zapomniane i zagrzebane uczucie na nowo nabiera swoistej energii. Wentworth zachowuje się jednak tak, jakby byli sobie obcy i wydaje się bardziej zainteresowany Luizą.

W swojej ostatniej powieści Jane Austen opowiada historię miłości, która z humorem, wnikliwością i czułością znosi próby czasu i społeczeństwa. Można powiedzieć, że Anna w młodości została zmuszona do roztropności, z wiekiem nauczyła się romantyzmu. W fabule powieści, regeneracja następuje po rozpadzie, podobnie jak nadzieja przychodzi po przygnębieniu, nostalgii i melancholii. Co więcej, narracja powieści kończy się w marcu, na wiosnę, na początku naturalnego cyklu, tradycyjnego symbolu odrodzenia i odnowy. W dodatku w tle z kilkoma planowanymi ślubami. 

Powieść jest zaskakująca, żywa i uwodzicielska, choć dyskretna w przekazie w otwarty sposób informacji. Jane Austen używa oczu i dłoni, aby stworzyć świat, który staje się dla czytelnika niezwykle sugestywny pod względem fizyczności. To świat nieśmiałych spojrzeń, przypadkowych spotkań i ciasnych przestrzeni, które nieustannie łączą bohaterkę i bohatera. Dopiero po wielu emocjonalnych scenach pełnych powściągliwości w okazywaniu jednak uczuć na zewnątrz, Anna i Fryderyk zostają ponownie zjednoczeni. Wszystko dzięki namiętnemu listu Wentwortha, który można mimo wszystko zaliczyć do najpiękniejszych listów miłosnych w powieściowej fikcji.

Wielokrotnie pisałam o tej powieści. Za każdym razem coś innego w niej odnajduję. To jeden z tych prawdziwych romansów wszech czasów, które można analizować w obrębie różnych aspektów np.: psychologicznym, obyczajowym, społecznym, rodzinnym, teatralnym (znaczenie ruchu i gestu). To Jane Austen  - nieustannie polecam.

 

Jane Austen, Perswazje, wydawnictwo MG, wydanie 2022, przekład: Anna Przedpełska-Trzeciakowska, okładka twarda, stron 284.

Jane Austen, Perswazje.

 

„Perswazja” to słowo wywodzące się z łaciny oznaczające „doradzanie” lub „nakłanianie”, oznaczające zalecenie wykonania lub niewykonania określonej czynności. Słowo to wraca do rdzenia oznaczającego też „słodki” lub „przyjemny”, bo w przeciwieństwie do "manipulacji" nie wywołuje negatywnych skojarzeń. Taki też tytuł Jane Austen nadała ostatniej swojej powieści, wydanej w 1817 r. już po jej śmierci. Obecnie na rynku wydawniczym pojawiły się kolejne wydania powieści. Jednym z nich jest powieść w przekładzie Pani Katarzyny Krawczyk, która pojawiła się nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka. Przyzwyczajona byłam do przekładu Pani Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej. Okazało się, że powieść w nowym tłumaczeniu zyskała wiele świeżości. Zachęcam więc do zaznajomienia się z powieścią tego wydania.

Z przyjemnością wróciłam do przeżywania emocji wypływających ze znajomości dwudziestosiedmioletniej Anne Elliot, która pod wpływem rodziny osiem lat wcześniej zerwała zaręczyny z młodym, przystojnym, ale wówczas pozbawionym majątku, Fryderykiem Wentworthem. Łagodna Anne zrezygnowała z własnego szczęścia i miłości. Mieszka w Kellynch Hall z ojcem baronetem i złośliwą siostrą Elżbietą. Przez kolejne lata jest wykorzystywana przez rodzinę, traktowana oschle i pogardzana ze względu na swój staropanieński stan. Cicha, skromna, niedoceniana, zawsze pomocna i dobrze oceniająca sytuację, ciągle znajdowała się na uboczu towarzystwa. Wskutek rozrzutnego trybu życia, Elliotowie muszą jednak wydzierżawić posiadłość i przeprowadzić się do Bath. Tymczasem  Kellynch Hall ma wynająć admirał Croft, którego żona jest jedyną siostrą kapitana Wentwortha. Anne obawia się spotkania z odrzuconym ukochanym, korzysta więc z zaproszenia młodszej siostry, Mary, i szybko przenosi się do państwa Musgrove’ów. Wkrótce jednak kapitan Wentworth, który powrócił po latach jako bogaty człowiek, zaczyna często odwiedzać Musgrove’ów...

Jane Austen to jedna z najwybitniejszych powieściopisarek anglojęzycznych, która wspaniale buduje fikcję literacką, subtelnie analizuje warunki społeczne i obyczajowe oraz przedstawia różnorodne formy perswazji praktykowane przez bohaterów. W powieści łatwo można zauważyć pewnego rodzaju dychotomię. Z jednej strony bezpieczna i urokliwa wieś, a z drugiej miasto uzdrowiskowe (Bath) pełne przyjezdnych oraz z jednej strony - despotyczny ojciec, a z drugiej - uległa i posłuszna córka. Główną wartością dla niektórych bohaterów staje się uzyskanie zysku. Liczą się pieniądze, koligacje i prestiż, a nie uczucia i szlachetne wnętrze. W imię tych pierwszych czynników rodzina potrafi przekraczać granice perswazji i wpływać na życie członka rodziny.

Perswazje to więc powieść, w której autorka przedstawia, jak działa perswazja kiedy jest właściwa, a kiedy nie. Ważny jest też jej wpływ na kondycję i zachowanie człowieka oraz na dokonywanie przez niego życiowych wyborów, jaki mają ludzie z otoczenia. Dla mnie powieść jest uniwersalna i ponadczasowa. Zauważam jednak, że za każdym razem, gdy kończę ponowne czytanie tej doskonałej powieści, jest mi smutno. To powaga i estetyka powieści wywiera takie wrażenie. Książka i główni bohaterowie nie są kolorowi ani obdarzeni żywymi temperamentami. Anne nie jest pełna werwy, jest nawet zbyt subtelna, ale nie dla kapitana. Anne i Wentworth mało ze sobą rozmawiają, rozumieją się jednak bez słów. Czytelnik od razu wyczuje owe głębsze uczucie i trwalsze emocje, które ich łączą. Anne Elliot nie jest jedyną postacią w powieściach Austen, która ma wyrozumiałe i wrażliwe serce. Jej odmienność polega jednak na  doskonałej ostrości postrzegania innych i samej siebie, niezwykłym zmyśle obserwacji. Jej nieliczne wypowiadane słowa mają, zresztą tak jak słowa Wentwortha, nadaną wagę. Czytelnik podziela niepokój Anne dotyczący nowych intencji Wentwortha aż do zakończenia powieści. Anne w dodatku jest bardzo podatna na lęk, którego nigdy nie pozwala sobie otwarcie wyrazić. Czytelnik odczuwa to jednak bardzo mocno: żal, tęsknota za odrzuconym życiem i niespełnioną bliskością z ukochanym. Tak jakby Austen sugerowała, że Anne jest kobietą pełną pasji, ale zamkniętą, której serce nadal domaga się spełnienia. Fabuła jest więc intensywna, nacechowana szeroką gamą emocji. Anne i Wentworth podtrzymują wzajemną sympatię przez osiem lat beznadziejnej rozłąki i każde z nich potrafi sobie jeszcze wyobrazić pojednanie. To jest materiał na prawdziwy romans, a nie na ironiczną powieść. Ironia nie jest tu bowiem skierowana ani w stronę Anne, ani Fryderyka. Austen pozostawia ich w ochronnym nawiasie. Tęsknota i świadomość utraconej miłości w tej książce są bardzo odczuwalne. Czytelnik zostaje natomiast przekonany, aby życzyć Anne i Fryderykowi spełnienia i szczęścia. Mam do tej powieści wielką słabość. Jak najbardziej polecam.

 

Jane Austen, Perswazje, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2022, tłumaczenie: Katarzyna Krawczyk, okładka twarda, stron 312.

Perswazje 1997 a 2022.

Jane Austen, Perswazje, wydawnictwo Prószyński i S-ka, wydanie 1997, tłumaczenie: Anna Przedpełska - Trzeciakowska, okładka miękka, stron 248

Jane Austen, Perswazje, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2022, tłumaczenie: Katarzyna Krawczyk, okładka twarda, stron 310.

Jane Austen, Duma i uprzedzenie.

 

Powieść po raz pierwszy wydana w 1813 roku, doczekała się wielu wielbicieli na całym świecie, także w Polsce. Od wielu lat należę do tego grona, więc z wielka przyjemnością powróciłam do tej książki. Tym razem powieść w przekładnie Anny Przedpełskiej-Trzeciakowskiej ukazała się nakładem wydawnictwa MG.

Co jest takiego w tej powieści, że zauroczenie może trwać tyle lat? Sama do końca tego nie mogę ani wyjaśnić, ani zrozumieć. Pan Bennett, właściciel posiadłości Longbourn położonej w pobliżu wioski Meryton w Hertfordshire, ma pięć córek i dość nieokrzesaną żonę. Jego majątek może być przekazany jedynie w linii męskiej. A tu przecież pięć córek! Wskutek tego, po jego śmierci rodzina może całkowicie zubożeć. Majątek miał bowiem odziedziczyć daleki kuzyn, pan Collins. Jedyny ratunek jest w tym, żeby choć jedna z pociech poślubiła dobrą partię i w ten sposób swoją pozycją mogła wspierać pozostałe siostry. Inny pomysł zakłada poślubienie przez jedną z sióstr samego pana Collinsa. Przybycie pana Bingleya, bogatego kawalera, który dzierżawi sąsiednią posiadłość w Netherfield, daje nadzieję Pani Bennett, że jedna z jej córek może zawrzeć korzystne małżeństwo. Na przyjęciu w Netherfield państwo Bennett oraz ich córki zostają przedstawione panu Bingley’owi, jego siostrze oraz jego najlepszemu przyjacielowi panu Darcy. Pan Bingley od początku jest pod urokiem Jane. Pan Darcy, znacznie  bogatszy od pana Bingleya, jest jednak wyniosły i powściągliwy. W dodatku odmawia tańca z Elżbietą, drugą córką Benneta, która jest tym głęboko urażona. Mimo wszystko pan Darcy potajemnie zaczyna fascynować się osobą Lizzy, docenia jej dowcip i szczerość.

Tak mniej więcej zaczyna się opowieść, którą właściwe wszyscy dobrze znamy. Zresztą fabuła została dokładnie przeanalizowana, skrytykowana i skomentowana przez tysiące czytelników. Warto jednak jeszcze raz odnotować przebiegły humor Jane Austen, dowcipne obserwacje, unikalne spojrzenie na angielskie społeczeństwo i głębsze zrozumienie moralności bohaterów. W dodatku styl pisania jest nieskazitelny. Bohaterowie są wyraziści i mają osobowości. Lizzy jest żywa, ciekawa, pewna siebie, szczera, ale oczywiście nie jest przez to idealna. Z kolei jej siostra Jane jest spokojna, cicha, uległa, dobrotliwa i skromna. Idealnie pasuje do pana Bingleya. Darcy wewnętrznie mierzy się z burzą emocji, bowiem zakochał się w osobie niżej położonej społecznie od niego. Pod zewnętrzną maską dumnego arystokraty, skrywa się jednak wrażliwa i nierozumiana przez otoczenie dusza. Elżbieta pozbywa się swoich uprzedzeń, a Darcy traci swoją dumę. W charakterystykach innych bohaterów występuje też próżność, duma, pycha, buta.

Jane Austen wierzy tylko w prawdziwą miłość. Dopiero taka może zwyciężyć i pokonać wszystkie przeciwności. Nie interesuje się jednak miłością ulotną, opartą jedynie na pożądaniu. Przedstawia związki budowane na silnym uczuciu, które stanowią bazę do trwałych romantycznych uniesień, przywiązania i szacunku. U Jane Austen granice wyznaczone przez klasy społeczne przekracza także inteligencja. Miłość jest realna wszędzie, w każdym środowisku i powinna urzeczywistniana być bez żadnych przeszkód. Wspaniała i ponadczasowa powieść. Dzięki niej pokochałam romanse. Nigdy się nią nie znudzę. 

p.s. odnotowuję oczywiście, że grafika nie pasuje do epoki wydania.

 

 

Jane Austen, Duma i uprzedzenie, wydawnictwo MG, wydanie 2022, tłumaczenie: Anna Przedpełska-Trzeciakowska, okładka twarda, stron 336.

Przegląd Humanistyczny - temat wydania Jane Austen.

Rok 2019, Tom 63, Nr 2 (465)

 Redaktor naukowy: Ewa Paczoska 

Temat wydania: Jane Austen  

 

 Spis treści: 

 

można powiększyć

źródło: Przegląd Humanistyczny

***

Mała prośba:

Jeżeli posiadacie wersję papierową (chcecie się pozbyć) albo wiedzę, gdzie można zakupić - proszę  o kontakt.

31.12.2019 - Kupiłam jednak w e-booku :) 

Emily Carmichael, Wizje Serca.

Wizje Serca to jak się okazało jedna z dwóch książek Emily Carmichael (też znana, jako Emily Bradshaw), która została wydana w Polsce. Od pierwszego wydania tj. 1992 roku ( oryg. ukazał się w 1990) nie była wznawiana. Wielka szkoda. Książkę kupiłam na allegro i kosztowało mnie to zawrotną kwotę: łącznie z przesyłką 6,44 zł. W Polsce pojawiła się jeszcze powieść zatytułowana Kwiat kaktusa (nie czytałam). 

Wszystko zaczyna się w marcu 1813 roku w londyńskim domu należącym do dwudziestotrzyletniej Miriam Sutcliffe, mieszkającej z ciotką Elizą. Właśnie jej daleki kuzyn Hamilton Greer oznajmił Miriam, że znajduje się w kłopotach i wyjeżdża do Ameryki. Ze względu na zaistniałą sytuację nie dojdzie do zaplanowanego za trzy tygodnie ich ślubu. Miri zna Hama od dziecka, zdaje sobie sprawę z jego wad, ale nie może uwierzyć, że zdolny jest do tak haniebnego postępku. Przyjmuje jednak zawiłe tłumaczenia kuzyna i godzi na zerwanie zaręczyn. 

O poranku następnego dnia w domu Miriam pojawia się kapitan Michaels, który informuje ją o zdradzie Hamiltona na rzecz Amerykanów. Miriam zostaje uznaną za współwinną i dopóki nie znajdzie tego, co posiada Hamilton, tak zostanie. Dziewczyna nie ma zamiaru się tak łatwo poddać i postanawia wraz ze swoją pokojówką Lucy wyruszyć za ocean i odnaleźć Greera. Świadoma jest tego, że bazą dla niego miał się stać dom jej ojca, którego nie widziała odkąd skończyła siedem lat. Podróż nie będzie dla wytwornej damy należała do najlepszych, a jej końcówka przybierze dramatyczne rozmiary. Gdyby nie jasnowłosy Indianin, Miriam niechybnie zginęłaby w spienionych wodach podczas burzy u kresu swej podróży. Zdrowie odzyskuje w domu  należącym do wdowy Grace Peavey i jej trzech córeczek. W obliczu nowych warunków postanawia nie być ciężarem i przystosować się do nieznanego trybu życia. Jednocześnie bliżej poznaje brzemienną Tancerkę Jeziora, żonę Jordana Scotta, mieszkającego wśród Czipewejów od dziesięciu lat i nazywanego Oczy Ducha. Najbliższe miesiące będą miały dla życia Miriam ogromne znaczenie. 

Miriam została wychowana na damę, więc zachowuje się jak dama, lalka londyńskich salonów. Jest pruderyjna, sztywna, wyniosła, dumna. Jest jednak również uparta i odważna, zdolna do poświęceń i podejmowania wyzwań. Pragnie odnaleźć Hamiltona i wrócić do Anglii. Nie może znieść obecności Jordana. Jednak z upływem czasu jej zachowanie i postrzeganie ludzi wokół niej zaczyna ulegać zmianie. Ona sama przystosowuje się do nowego środowiska i mieszkańców. Z zachowania zimnej damy nic nie zostaje. Z kolei Jordan traktuje Czipewejów[1] jak rodzinę. To z ich strony otrzymał ratunek, od nich uczył się przez ostatnie lata, wśród nich znalazł ciepło i akceptację.  Nie może pogodzić się z wewnętrznym cierpieniem, a jednocześnie nie może zrozumieć przyciągania do osoby, którą utożsamia z tym, co tak bardzo niegdyś znienawidził. 

a pod pierwszą okładką, oszałamiająca grafika z początku lat.90. XX w. :)

     Wizja Serca to romans historyczny, ale przede wszystkim powieść przygodowa. Mamy porwania, ucieczki, tragiczne zdarzenia, zdradę, żołnierską niesubordynację, akcje zwiadowcze, zbrodnie, indiańskie tańce… . Miriam poznaje surowe życie w Ameryce i kulturę Czipewejów. Jednocześnie w tle jasno mamy zarysowane ówczesne stosunki między Amerykanami a Brytyjczykami. Od 18 czerwca 1812 roku trwała wojna, która formalnie zakończona została traktatem gandawskim 24 grudnia 1814 roku. Głównym terenem wojny było pogranicze Stanów Zjednoczonych i Kanady, czyli tereny, na których rozgrywa się akcja powieści. 

Powieść wzbudza w czytelniku wiele emocji i momentami wzrusza. Nie opisywałam zbyt wiele, aby nie zdradzić tego, co najlepsze. Dla mnie to klasyka. Obecnie takich książek próżno szukać. Warto.

---

[1] Czipewejowie, ang. Chippewa - Indianie Ameryki Północnej; spokrewnieni z Odżibuejami (ang. Ojibwa, Ojibwe, Ojibway) – etniczna przynależność do ludu Anishinaabe, z którego wywodzi się wiele plemion (Ojibwa, Cheppawa, Ottawa, Pottawatomi,Neshnabek, Mississauga); mieszkali na terenie obecnego stanu Michigan, dziś w rezerwatach w Kanadzie i USA (ok. 149 tys., 2002); prowadzili koczowniczy tryb życia, zajmowali się myślistwem i zbieractwem, a na południowym wschodzie zamieszkiwanego obszaru uprawiali kukurydzę i ryż; mieszkali w wigwamach; pośredniczyli w wymianie handlowej między Indianami a białymi; nie mieli scentralizowanej władzy politycznej; autonomiczne grupy lokalne spotykały się podczas ceremonii Tańca Słońca; uprawiali rytualny kanibalizm; obecnie część wyznaje katolicyzm.(za portal wiedzy)

Emily Carmichael, Wizje Serca, wydawnictwo Phantom Press International, Gdańsk 1992, tytuł oryg.:  Vision of the Heart, przełożyła Barbara Kolodziejczyk, okładka miękka (podwójna), stron 286.