Susie Hodge, Krótka historia architektury.

Jak wszystkie książki z tej serii autorstwa Susie Hodge, książka stanowi swego rodzaju kompendium najważniejszej wiedzy. W tej akurat autorka zajęła się architekturą. Książka została podzielona na cztery główne działy: style, budowle, elementy i materiały. Szczegółowo omówiono ramy czasowe danych stylów i ich charakterystyczne cechy. Przedstawionych zostało piędziesiąt najważniejszych, charakterystycznych budowli z całego świata od piramidy Cheopsa, poprzez Hagię Sofię, pałac w Wersalu, Bauhaus, operę w Sydney, po Elbphilharmonie. Omówiono elementy architektoniczne oraz podstawowe materiały budowlane. 

Cztery rozdziały książki przedstawione są chronologicznie.  Na każdej stronie znajdują się odnośniki krzyżowe, które pomagają czytającemu w ustaleniu połączeń z innymi sekcjami. Układ jest więc przejrzysty i klarowny.

Książka zawiera bogatą bazę ikonograficzną, słowniczek i indeks. Pozycja jest zdecydowanie krótkim wprowadzeniem do wszystkiego, co mamy w uniwersum architektury. Pozwoli usystematyzować wiedzę z zakresu architektury. Jest dobrą lekturą dla tych, którzy szukają podstaw wiedzy z tego zakresu. 

 Susie Hodge, Krótka historia architektury. Kieszonkowy przewodnik po stylach, budowlach, elementach i materiałach, wydawnictwo Alma-Press, wydanie 2024, tytuł oryg.: The Short Story of Architecture: A Pocket Guide to Key Styles, Buildings, Elements and Materials, tłumaczenie: Jerzy Malinowski, oprawa usztywniana, stron 224.

Jan Skuratowicz, Dwory i pałace Wielkopolski. Styl narodowy.

       Styl narodowy był wynikiem wielu stycznych powstałych w świadomości narodowej, rosnącego zainteresowania historią, kulturą i tradycją. Ważne rolę w tym kształtowaniu odgrywało utwory pisane, oraz elementy rzeźbiarskie i malarskie. Chodziło o zaznaczenie odrębności i podtrzymanie ducha. Książka Jana Skuratowicza przybliża polski styl narodowy w architekturze na przykładzie dworów i pałaców z terenu Wielkopolski, która po 1793 r. została włączona w granice monarchii pruskiej. Za ostateczną datę graniczną tej analizy została przyjęta data 6 sierpnia 1914 r. Autor przeprowadza czytelnika poprzez poszczególne etapy polskiego stylu narodowego w architekturze począwszy od swoistych poszukiwań i prób, jego kształtowania się, analizy cech szczególnych, aż po okres dwudziestolecia międzywojennego.

      Autor charakteryzuje pierwsze próby stworzenia stylu narodowego poprzez zamek w Kórniku (kostium gotycki), pałace w Wielkiej Łęce (kostium gotycki) i Posadowie (kostium francuski). Wskazuje na narodowe elementy wystroju wnętrz. Ideałem stał się wzór obywatela, żołnierza i dobrego gospodarza, który planował, a następnie realizował daną budowlę zgodnie z własnymi pomysłami.

       Jan Skuratowicz przypomina prace m.in.: Zygmunta Czartoryskiego (1853-1920) pt. O stylu krajowym w budownictwie wiejskim (1896), w którym zostały określone zasady, jakim powinna odpowiadać nowoczesna polska siedziba ziemiańska na terenie Wielkopolski. Dokonuje też krótkiej charakterystyki budowli w  miejscowościach: Pomarzanowice, Błociszewo i Rogalin. Autor albumu przedstawia cechy charakterystyczne polskiego stylu narodowego. Symbolem polskiego dworu stał się portyk kolumnowy (np. Kopaszewo, Jargoniewice, Głuchowo, Miłosław, Chobienice, Granówko, Pietronki, Węgierce, Kościelec Kujawski, Gościeszyn, Iwno, Słomowo). Dokonuje analizy budowli wynikających ze względu na zainteresowania angielskim palladianizmem (np. Dębno, Kotowo), toskańskimi włoskimi willami (np. Torzeniec). Pokazuje również przebudowy niektórych starych pałaców, które miały stać się dzięki temu pożądanym wzorcem siedziby nowoczesnego ziemianina (np. Objezierze, Koźminek, Niechanowo, Dobrojewo).

     Autor wskazuje rok 1905, jako ostateczną cezurę ukształtowania się w Wielkopolsce osobliwego stylu narodowego. Typowymi cechami były: kolumnowy portyk i czterospadowy, wysoki dach łamany. Przedstawia jedne z najciekawszych projektów budowli tych lat autorstwa Rogera Sławskiego, Stanisława Mieczkowskiego, Stanisława Boreckiego (np. Krerowo, Chudobczyce, Oporowo, Bonikowo, Lubasz, Piotrowo, Skoraszewice, Cichowo, Winna Góra) oraz najsłynniejsze przebudowy (np. Turew). W tym czasie stare dwory przybierały charakter barokowy. Dokonywano też przebudowy starszych pałaców dostosowując ich do nowej mody poprzez unowocześnienie budowli pod względem technicznym i adoptowanie na nowe potrzeby dotychczasowych pokoi mieszkalnych (np. Sierniki. Gułtowy, Dłoń, Żydowo, Paruszewo).

      W pozycji zostały też przedstawiona fala budowy i rozbudowy dworów w stylu narodowym, jaki miał miejsce po 1918 r. (np. Łaszczyn, Gogolewo, Szelejewo). Charakteryzowały się one nadal silnym przywiązaniem do form barokowo-klasycystycznych. Głównym architektem tego okresu jest Stefan Cybichowski (np. Żegotki, Wódki, Chraplewo, Więcławice, Parlin, Rudniki, Komierowo).

         Autor książki z dokładnością opisuje w danej siedzibie rozkład pomieszczeń i ich funkcje. Można również zapoznać się z bliżej z wystrojem wnętrz poszczególnych pomieszczeń, z zachowanymi rysunkami projektowymi oraz planami całych budowli, które zostały przygotowane przez Autora. Atutem książki jest baza ikonograficzna. Znaleźć tu można przede wszystkim zachowane archiwalne fotografie,  bowiem niektóre z tych dworów zostały zniszczone w okresie wojennej zawieruchy, a utraciwszy swych właścicieli były też przejmowane przez państwo i niszczone przez lata. Nie sposób też ominąć mnóstwo informacji dotyczących właścicieli dworów i pałaców, inicjatorów budowli i architektów. Jan Skuratowicz niejednokrotnie odwołuje się do zachowanych listów i wspomnień, w których znaleźć można opisy danej budowli. Autor przedstawia budowle zarówno okazałe, które podnosiły prestiż właściciela, jak i skromne.

      To bardzo dobra propozycja książkowa, do której będę wracać jeszcze niejednokrotnie. Polecam.

 

Jan Skuratowicz, Dwory i pałace Wielkopolski. Styl narodowy, wydawnictwo Zysk i S-ka, wydanie 2020, okładka twarda, stron 400, format: 21x27cm.

Okna.

* Muzeum Budownictwa Ludowego. Park Etnograficzny w Olsztynku.
** 8.07.2018 r.

Niedziela z albumem - Najpiękniejsze Zabytki Polski.

Adam Dylewski, Anna Olej - Kobus, Krzysztof Kobus, Najpiękniejsze Zabytki Polski, wydawnictwo Świat Książki, wydanie 2004,  okładka twarda z obwolutą, stron 264.

Niedziela z albumem - Perły Mazowsza.

Perły Mazowsza, [fot. Wojciech Zdunek et al. tł. na jęz. ang., Agnieszka Wilk, jęz. niem. Michał Mysiura, jęz. ros. Oleg Kiełpiński], wydanie 2006, okładka twarda, format 34 cm, stron 240.