Tomasz Bocheński, Witkacy i reszta świata.

Wydawnictwo Officyna
wydanie 2010
ISBN 978-83-929572-9-4
oprawa miękka
stron 248

W ubiegłym roku nakładem wydawnictw Officyna ukazała się książka literaturoznawcy Tomasza Bocheńskiego Witkacy i reszta świata. Złożył się na nią zbiór esejów w przeważającej mierze poświęconych Witkacemu, choć znaleźć w niej można również szkice na temat twórczości Leśmiana, Herberta czy Aleksandra Wata.

Książka otwiera przed czytelnikiem świat z początku XX wieku. Duży nacisk Autor kładzie na przyczyny zachowań i wyborów życiowych Stanisława Ignacego Witkiewicza. Nawiązuje do postawy duchowej Witkiewicza - ojca, malarza, pisarza i architekta, odwołuje się do jego pobytu w Lovranie, gdzie odwiedzał go jego syn wykorzystując czas na prawdziwe malowanie, a nie jak do tej pory kopiowanie. Nad rozwojem artystycznym syna Stanisław Witkiewicz czuwa również dzięki listom. W nim pokładał wielkie nadzieje, które jednak szybko okazały się płonne, gdy syn zakochał się w demonicznej kobiecie i okazuje się, że jego koncepcje widzenia świata znacznie są zupełnie odmienne. Witkacy poszukiwał swojego ja, głęboko przeżył samobójstwo narzeczonej, potem wydarzenia związane z wojną, podczas której opowiedział się po stronie Rosji i rewolucją. Przepajało go czarnowidztwo, demonologia (częste odwołania do piekła odnaleźć można w jego twórczości), cierpiętnictwo, metafizyczne poszukiwania, niepokoje w rozmyślaniach nad otchłanią świata, narkotyczne doznania, autoironia, lekceważenie codzienności, erotomania. Żona Jadwiga z Unrugów dała Witkacemu prawo do erotycznych awantur, ale nie mieszkała z nim, choć przez lata przepisywała i poprawiała jego rękopisy. Witkacy często też polemizował z Leonem Chwistkiem czy Boyem – Żeleńskim.

W dalszych esejach odnaleźć można opis wkładu w historię literatury trzech wielkich witkacologów: Konstantego Puzynie, Jana Błońskiego i Janusza Deglera. Bocheński odwołuje się do ich dzieł na temat Witkacego. W trzeciej części odnaleźć można szkice poświecone utworom autorstwa Aleksandra Wata, Bolesława Leśmiana i Zbigniewa Herberta. Książkę zamyka esej o Andrzeju Nowickim, którego drzeworyty wspierają oprawę graficzną całej lektury. W książce odnaleźć można również nieznane i niepublikowane, a odnalezione przez Autora reprodukcje kompozycji muzycznych Stanisława Ignacego Witkiewicza. W lekturze można odnaleźć również indeks osób i notę biograficzną. 

Książkę jak najbardziej można polecić wszystkim, którzy zainteresowani są twórczością Witkacego, a także wyżej wspomnianych artystów. Lektura wydobywa na światło dzienne elementy do tej pory nieznane z życia Witkiewicza – syna, zwraca uwagę na wielowymiarowe poszukiwania nie tylko w sferze sztuki, ale i literatury. To lektura, która miejscami potrafi zachwycić płynnością i lekkością języka. Oby jak najwięcej takich książek na polskim rynku wydawniczym.

Maria Izabela Fuss, Cheeky Elf i tajemnicze zniknięcie świątecznego drzewka.

wydawnictwo Novae Res
ISBN 978-83-7722-109-9
wydanie 2011
oprawa twarda
kolorowe ilustracje
wydanie pierwsze
stron 56

Może to nie zima, ani czas zbliżających się świat Bożego Narodzenia, ale obecnie nadarzyła się okazja przeczytania książki Marii Izabelii Fuss traktującej o przygodach Cheeky’ego Elfa. To narrator opowieści, którego poznajemy w podeszłym wieku, otoczonego gromadą wnuków pragnących poznać Jego opowieści.  To na prośbę dzieci zaczął pisać „Wielki Pamiętnik Cheeky Elfa”. Będąc, bowiem młodym Elfem był pomocnikiem Świętego Mikołaja, a w jego pamięci utrwaliło się moc przeróżnych historii. Jedną z nich jest opowieść o tajemniczym zniknięciu świątecznego drzewka. Cheeky Elf omylnie odebrał treść zadania powierzone mu przez Świętego Mikołaja. Było to powodem niesamowitej przygody młodego i niedoświadczonego pomocnika. W celu wykonania zadania musiał dotrzeć do domu Państwa Niedźwiedzi.

Historia jest pełna ciepła i humoru, gdzie odnaleźć można rodzinne wartości. Książeczka posiada kolorowe ilustracje i dodatki: list do Świętego Mikołaja napisany przez Pana Bobra, cos w rodzaju curriculum Vita Cheeky’ego Elfa, List Mikołaja do Elfa oraz miejsce na napisanie listu przez dziecko do Mikołaja i w formie wycinków prasowych wydarzenia ze elfickiego świata. Opowieść na pewno działa na wyobraźnię dziecięca i nabierze tajemniczego i pewnego czaru wymiaru zapewne dopiero w okresie zimowym. Przyjemnie jest wkroczyć do magicznego świata baśni. Należy jedynie oczekiwać kolejnych przygód Cheekey'go Elfa.

Blog Autorki  - Cheekylandia

Tomasz Burek, Niewybaczalne sentymenty.

Wydawnictwo ISKRY

ISBN: 978-83-244-0160-4

oprawa twarda z obwolutą

Data wydania: 2011-05

Numer wydania: I

stron 340

Ostatnio czytam książki, na które składają się eseje. Nie inaczej było i tym razem. Za sprawą Tomasza Burka poznałam szkice krytyczne poświęcone utworom literackim poczynając od końca XIX wieku po wiek XX. Szkice w Niewybaczalnych sentymentach zostały podzielone na kilka części, których Autor określa mianem segmentów. Owe luźne zestawienie stanowi pewnego rodzaju zasadę kompozycyjną całej książki. Cześć pierwsza książki mówi o strachu, jako o czwartej potędze rozbiorowej w Polsce i jego literackich ekspresjach i próbach likwidacyjnych. Część druga dotyczy alternatywy, wobec jakich określał się nowoczesny umysł, krańce, których dotykał, rozdarcia, które nim wstrząsnęły, dramatyczne napięcia czy to między „otwartością” a „zamykaniem się”. Na transcendencję – w płaszczyźnie uniwersalnej, czy to między pokusą wielopostaciowej nieważkości bytu a „ciężarem historycznego zagadnienia Polski” – w płaszczyźnie naszego narodowego tu i teraz. Część trzecia zajmuje się położeniem młodości w odczarowanym świecie., ograbianiem jej z sensów i sekretów.  Część końcowa zdaniem Autora wyobraża pospolite ruszenie wartości, mobilizację „pamięci ran” i najskromniejszych nawet redut pamięci w bitwie z neonihilizmem jako kulturową modą naszych dni. Modą okropną. (s.7-8)

Preludium książki to okres 1863 (powstanie styczniowe) – 1905 (sprawa polska w rewolucji październikowej) i ocena dorobku literackiego Żeromskiego. Nawiązuje też tutaj do Orzeszkowej czy Prusa. Dokonuje analiz wierszy Lechonia i Wierzyńskiego. W kolejnej części próbuje wgłębić się w twórczość Miłosza poprzez analizę kwestii historycznej i problematyki losu, przeznaczenia i skazania. Bierze przy tym pod uwagę prozę, wiersze i eseistykę tego Autora. Wraca do twórczości Gustaw Herlinga – Grudzińskiego i Stefana Żółkiewskiego. Bierze pod lupę poezję i eseje Zbigniewa Herberta oraz pisze o nieczystych formach Różewicza, jako poety i jako dramaturga. W dziale Młodzi ludzie w mrocznych czasach odnajdziemy szkic poświęcone między innymi Kazimierzowi Kummerowi, który zmarł na kilka miesięcy przed opublikowaniem swojej pierwszej powieści Klatka. Mowa jest o wczesnym dorobku pisarskim Janusza Krasińskiego, twórczości Stanisława Czycza, Dawida Bieńkowskiego, Antoniego Libery czy też utworów wykraczających poza ramy literatury autorstwa Bronisława Wildsteina. Dalej poznajemy Rolanda Philippe Noggarę, analizę Chłopów Reymonta, Nocy i Dni Dąbrowskiej, Dżumę Camusa, Inny świat Herlinga – Grudzińskiego, Sprzysiężenie Stefana Kisielewskiego, Kwaterę Bożych Pomyleńców Władysława Zambrzyckiego, Wroniec Jacka Dukaja, Farbiarkę Anny Piwkowskiej. Jest również esej poświęcony książkom kształtującym polską krytykę literatury.  Ostatni esej poświecony jest Stanisławowi Młodożeńcowi.

Eseje nie mają, więc jednolitej struktury, ani nie nawiązują do tego samego nurtu filozofii i literatury. Mamy tu różnorodność i szeroką rozmaitość wspomnianych utworów. Dwukrotnie wkracza w świat filmu. Dokonuje porównań przeniesienia literatury na ekran przez Antczaka w Nocach i Dniach oraz Wajdę w Ziemi Obiecanej.

Bardzo przyjemna lektura, mimo że niepozbawiona niekiedy naukowych pojęć. Można tu odnaleźć wiele znanych i mniej znanych tytułów książek i autorów i liczne fragmenty poezji czy prozy. Książka opatrzona jest przypisami oraz notą bibliograficzną. To jedna z tych pozycji, do której się często wraca niekoniecznie w celu przeczytania całości. Bardzo wartościowa lektura o książkach.

 ***

Tomasz Burek urodził się w Warszawie w 1938 roku. Dorastał w Sandomierzu. Studia odbył na wydziale dziennikarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Debiutował w 1957 roku we „Współczesności” – piśmie młodych, umiarkowanie nieobliczalnym. Jako krytyk literacki współpracował z szeregiem czasopism, najdłużej i najefektywniej z „Twórczością”. Rezultaty przygód myśli wędrującej wśród arcydzieł i nie tylko... ujawniał w kolejnych tomach szkiców krytycznych. Ich tytuły: Zamiast powieści (1971), Dalej aktualne (1973), Żadnych marzeń (1987, 1989), Dzieło niczyje (2001), Dziennik kwarantanny (2001).