Catherine Bell, Jane Austen. Miłość, która stała się literaturą.

 

    Jane Austen. Miłość, która stała się literaturą autorstwa Catherine Bell to fabularyzowana biografia ukazująca życie i twórczość jednej z najsłynniejszych angielskich pisarek. Powieść przybliża losy Jane Austen od wczesnych szkiców pisanych w ukryciu, przez jej niespełnioną miłość do Toma Lefroya, aż po trudny proces publikacji i sukces m.in. Rozważnej i romantycznej oraz Dumy i uprzedzenia. Autorka pokazuje kluczowe etapy życia pisarki: od młodości w Steventon, przez lata w Bath, po dojrzały okres w Chawton. Akcja rozpoczyna się więc w Steventon w 1795 r., kiedy poznajemy błyskotliwą córkę pastora, która palce ma wiecznie umazane atramentem. Tymczasem jej ukochana siostra Cassandra właśnie się zaręcza, a matka zaczyna planować już życie Jane szukając kandydata na jej męża. Dziewczynie nie podobają się jednak żadni młodzi mężczyźni, dopóki nie poznaje Toma Lefroya. W tej historii nie należy się jednak spodziewać klasycznego happy endu.

    Pod pseudonimem Catherine Bell ukrywa się niemiecka dziennikarka i pisarka Kerstin Sgonina. Autorka bardzo zręcznie odtworzyła atmosferę epoki i z ogromnym szacunkiem podeszła do postaci historycznej. Większość prawdziwych listów swojej siostry, Cassandra Austen spaliła,  toteż  biografowie mierzą się z ogromnym brakiem źródeł. W tej sytuacji Catherine Bell znakomicie zrekonstruowała hipotetyczny świat wewnętrzny Jane Austen. Jedynym mankamentem książki są zbyt liczne i obszerne, dosłowne cytaty z oryginalnych powieści Austen. Ten zabieg momentami sztucznie wypełnia luki w fabule, choć oczywiście "zapełnia" strony. Wspaniale opisane są za to relacje rodzinne, ale wydaje się, że w książce brakuje głębszego zarysowania tła społeczno-politycznego przełomu XVIII i XIX wieku. Warto jednak podkreślić, że książka została napisana plastycznym, klasycznym stylem. Autorka bardzo przekonująco i autentycznie przedstawiła wewnętrzne rozterki bohaterki oraz emocje związane z wyborem pomiędzy miłością, a pragnieniem niezależności i oddaniem się literaturze.

   Warto jednak pamiętać, że opowieści tej bliżej do literackiej fikcji historycznej i romansu obyczajowego niż do ściśle naukowej biografii. Osoby oczekujące twardych faktów lub te, które cytaty z dzieł Austen znają już na pamięć, mogą poczuć lekki niedosyt. Jeśli jednak szukacie emocjonalnego i pełnego empatii portretu genialnej pisarki to dacie się tej historii oczarować. Zarówno postać oddanej siostry Cassandry, jak i realia życia w Steventon, Bath, Chawton to fundamenty, na których Jane Austen budowała swoje literackie światy. Choć jej własne życie nie skończyło się romantycznym happy endem, to miłość do pisania pozwoliła jej stworzyć historie, które stały sie ponadczasowe - bawią i wzruszają czytelników na całym świecie.

Catherine Bell, Jane Austen. Miłość, która stała się literaturą, wydawnictwo Marginesy, 2026, tł.: Magdalena Kaczmarek, oprawa miękka, stron 320.

Hans von Trotha, Ramię Pollaka.

Opowieść, w której kryje się kolejna opowieść. W małym pokoiku 17 października 1943 r., K. nauczyciel gimnazjalny z Berlina, który znalazł schronienie w Watykanie spotkał się z emerytowanym prałatem Monsignore F., aby zdać sprawę z przebiegu spotkania 15 października z Ludwigiem Pollakiem. K. został bowiem swego rodzaju wysłannikiem. Po upływie dwóch dni nadal jest wstrząśnięty. 

Podejmując się zadania 15 października, K. wyrusza do Palazzo Odescalchi, aby wykonać je jak najszybciej, najlepiej przed wyznaczoną godziną policyjną. W Watykanie Pollak wraz z rodziną miał być bezpieczny. Niemcy nie przekraczają bowiem namalowanej białą farbą linii demarkacyjnej. Nic jednak nie idzie zgodnie z planem. Pollak jest pełen niezbyt naturalnego spokoju. Nie wierzy w ostrzeżenia, że Żydom grozi niebezpieczeństwo. Z kolei K. jest coraz bardziej spięty, początkowo nie chce nawet usiąść, stoi przy drzwiach, a przecież czas nieuchronnie mija. Pollak zaczyna opowiadać o swoim życiu – rodzinie, pracy, wyjazdach, miłości do muzeów. Historia po historii. Nie jest to jednak wesoła opowieść, bowiem jako Żyd zmagał się niejednokrotnie z brakiem poszanowania i niedoceniania jego pracy naukowej i muzealniczej. Musi jednak zarabiać, więc podejmuje się handlu dziełami sztuki.

Von Trotha dzieli swoją książkę na dwie sceny. W każdej obserwujemy pokój z dwoma aktorami – K. i Pollakiem w jego mieszkaniu oraz K. i prałatem F. w Watykanie. Zazwyczaj w tego typu tekstach, następuje wyodrębnienie opowieści poprzez zaznaczenie odmiennej czcionki. Tu tego nie ma. Tekst za który odpowiedzialny jest K., tekst Monsignore F. oraz opowieści samego Pollaka zlewają się. Czasami trudno jest ustalić, kto właściwie mówi, lub rozróżnić przeszłość od teraźniejszości.

Powieść jest swoistym wykładem na temat sztuki. Istnieją nawiązania do twórczości m. in.: Goethego, Rodina, Leviego, Lessinga, Winckelmanna, Pliniusza, Eneidy, afery Dreyfusa. Punktem kulminacyjnym jest opowieść Pollaka dotycząca odkrycia przez niego ramienia Lakoona (1906 r.). Dostrzegając podobieństwo stylistyczne do Grupy Laokoona, podarował je następnie Muzeom Watykańskim

Von Trotha oddaje atmosferę poczucia złudnego bezpieczeństwa, które sprawiło, że ludność żydowska w Rzymie była nieprzygotowana na aresztowania o wschodzie słońca 16 października 1943 r. Kierunek był tylko jeden - Auschwitz.

 

 

Hans von Trotha, Ramię Pollaka, wydawnictwo Próby, wydanie 2024, tytuł oryg.: Pollaks Arm, tłumaczenie: Anna Arno, okładka twarda, stron 140.

Till-Holger Borchert, Bosch. Zbliżenia.

Till-Holger Borchert, Bosch. Zbliżenia, wydawnictwo Arkady, wydanie 2018, tytuł oryginalny: Bosch in Detal, tłumaczenie: Bożena Mierzejewska, okładka twarda z obwolutą, stron 320.,

Till-Holger Borchert, historyk sztuki urodzony w Niemczech, jest dyrektorem Muzeów Brugii. Specjalizuje się w sztuce niderlandzkiej XIV, XV i XVI w. Był kuratorem wielu znaczących wystaw, między innymi wystawy Portrety Memlinga, pokazywanej w Brugii, a także we Frick Collection w Nowym Jorku oraz Thyssen-Bornemisza Museum w Madrycie.

 

 

Święta Hildegarda z Bingen, Potrawy z orkiszu.

Święta Hildegarda z Bingen, Potrawy z orkiszu, wydawnictwo AA, wydanie 2021, przekład Jacek Jurczyński SDB, wstęp i opracowanie przepisów: s. Rosmarie Muller, oprawa twarda, stron 224.

Charlotte Link, Czas burz.

     Czas burz otwiera, napisaną z rozmachem i pietyzmem, trylogię historyczną autorstwa Charlotte Link  . Akcja powieści toczy się w Niemczech, Prusach, Galicji, Rosji i na frontach pierwszej wojny światowej. Rozpoczyna się w 1914 r. przed wybuchem wojny, kiedy w Europie narastają już polityczne niepokoje. W rodzinnym majątku Degnelly'ów w Prusach Wschodnich życie toczy się zwykłym trybem. Rodzina niezbyt interesuje się tym, co dzieje się na scenie politycznej. Felicja Degnelly ma osiemnaście lat i marzy o dostatnim, ekscytującym życiu, najlepiej przy boku Maksyma Markowa. Tyle tylko, że to mężczyzna zupełnie z innego świata, wierny innym ideałom. Maksym, tak jak większość mężczyzn, uważa ją ze zepsutą, małoduszną i rozkapryszoną młodą pannę. Gdy wybucha wojna, marzenia i wszelkie plany dziewczyny legną w gruzach. Jej idealny świat został całkowicie zniszczony. Jej ukochany brat idzie na wojnę, a rodzina musi uciekać z Prus Wschodnich. 

       Jak nie Maksym, to kto? Felicja poznaje Alexa Lombarda, bogatego przedsiębiorcę z Monachium. Nic nie dzieje się bez przyczyny. Alex obdarza ją głębokim uczuciem i proponuje małżeństwo. Felicja zgadza się raczej z wyrachowania niż z powodu miłości. Żyje bowiem w dostatku, mimo kartek na żywność, bierze udział w spotkaniach, herbatkach, balach, filtruje na przekór Alexowi z mężczyznami. Wszystko to jednak ją nudzi i wprowadza monotonię. Pewnej nocy pojawia się w domu Lombardów Maksim, który prosi Felicję o pieniądze. Świadkiem dwuznacznej sceny mimowolnie staje się Alex. Ta sytuacja zmienia wszystko w życiu Felicji, która postanawia wyjechać na front jako pielęgniarka. Towarzyszyć będzie jej szwagierka Kat. Od tej pory życie staje się dla Felicji wyzwaniem. Los przynosi pobyt w obozie; w Pietrogrodzie, gdzie ponownie spotyka Maksyma i przeżycia związane z wybuchem rewolucji. Felicja szybko zdaje sobie sprawę, że los wielu członków rodziny zależy od niej. To ona decyduje, jest odpowiedzialna, silna, zdobywa żywność, pieniądze i dba o opiekę lekarską. 

       Znalazłam porównanie Czasu Burz do Przeminęło z wiatrem Margaret Mitchell, jakoby była to jej tania kopia. Recenzenci doszukują się podobieństw w kilku wątkach. Przede wszystkim mamy w tych książkach silną kobietę, która znajduje się między dwoma różnymi mężczyznami. Dodajmy jeszcze panujące burzliwe wojenne czasy. Felicja  to Scarlett, która kocha Maksima tutaj porównywanego do Ashleya, ale ten jej nie kocha. Z kolei Alex  to Rhett, który kocha Felicję, ale z kolei ona go nie darzy uczuciem. Jest też biedny Benjamin. Mimo to, uważam stosowanie takich porównań za trochę niesprawiedliwe wobec pracy Charlotte Link. Nie zapominać również trzeba o tym, że Link zbudowała prawdziwą sagę rodzinną.

       Rzeczywiście jednak Alex i Felicja tworzą związek dwóch silnych i ciągle ścierających się osobowości. Alex nie stroni od alkoholu, w konwersacjach posługuje się kpiną i ironią. Nie potrafi pogodzić się z tym, że nie ma zgody na powołanie do wojska, toteż, gdy w końcu dochodzi to do skutku, jest wielce zadowolony. Felicja jest asertywna i nigdy się nie poddaje w drodze do wytyczonego celu. Rodzina jest dla niej najważniejsza, choć w ogóle nie jest dobrą matką. Ekscytujące jest obserwowanie rozwoju tej postaci. Ważne są tu też losy innych kobiet opisane w tej książce, ale nie będę zdradzać.

      Opowieść fascynująca, urzekająca i poruszająca, poprowadzona wielotorowo, ze szczególnym uwzględnieniem tła historycznego, gospodarczego i społecznego tamtych czasów. Cztery wyodrębnione działy w książce pozwalają zaobserwować większe przeskoki w czasie. Niewątpliwie wymagająca skupienia podczas czytania, przynajmniej na początku. Charlotte Link posługuje się jednak prostym, przejrzystym stylem. Moim zdaniem warto przeczytać, tym bardziej, że wydane zostaną jeszcze dwa tomy.

Charlotte Link, Czas burz, wydawnictwo Znak, wydanie 2020, tytuł oryg.: Sturmzeit, tłumaczenie: Anna Makowiecka-Siudut, cykl: Czas burz, t.1, okładka miękka ze skrzydełkami, stron 574.

I polskie wydanie – 2001, wydawnictwo De Facto