Maria Barbasiewicz, Ludzie interesu w przedwojennej Polsce. Przedsiębiorcy. Filantropi. Kapitaliści.

Już po raz drugi (po książce: Dobre maniery w przedwojennej Polsce. Savoir-vivre, zasady, gafy.) Maria Barbasiewicz zaprasza czytelnika do zapoznania się z historią przedwojennej Polski. Tym razem wkracza w arkana gospodarki II Rzeczypospolitej i przedstawia ludzi interesu, filantropów, przedsiębiorców, kapitalistów. To próba uchwycenia środowiska przedwojennych biznesmenów i przemysłowców. Przedstawia biografie kilkunastu przedsiębiorców, które ukazane są na tle ówczesnych uwarunkowań ekonomicznych, politycznych i społecznych. Odtwarza losy poszczególnych przedwojennych firm i ich właścicieli według tylko subiektywnego dokonania wyboru, co jak sama przyznaje było przedsięwzięciem karkołomnym, ponieważ ewidentnie brakuje archiwów zakładowych z okresu dwudziestolecia międzywojennego. W głównej mierze książkę opiera wiec na literaturze wspomnieniowej, opracowaniach badaczy i kontaktach z krewnymi właścicieli przedwojennych zakładów. Autorka miała przede wszystkim na celu zaprezentowanie różnych branż i regionów, firmy wielkie i te mniejsze, ale także miała okazję spróbować ukazać osobowość przedsiębiorców, ich zaangażowanie w rozwój gospodarczy kraju i cechy, które pozwoliły im osiągnąć zawodowy sukces. Przy czym przedstawia ówczesne realia życia codziennego i pasje ludzi oraz przede wszystkim zarysowuje podstawowe wiadomości dotyczące gospodarki II Rzeczypospolitej lat 1918-1939.
 

Książka podzielona została na jedenaście rozdziałów, których tytuły zaczerpnięte zostały z ekonomicznego świata. Atutem tej książki jest bogaty zbiór archiwalnych fotografii, materiały z przedwojennej prasy oraz reklamy, które integralnie związane są z tekstem. Ponadto Autorka we wstępie pokusiła się o przypomnienie czytelnikowi wiedzy z zakresu ekonomii poprzez wyjaśnienie podstawowych pojęć takich jak: akcyza, dywidenda, kartel, holding, monopol, trust, koncern.

W rozdziale pierwszym Maria Barbasiewicz przedstawia sytuację gospodarczą Polski w dwudziestoleciu międzywojennym z podkreśleniem znaczenia wojny celnej z Niemcami, roli kapitału zagranicznego w Polsce, wielkiego kryzysu lat trzydziestych, znaczenia budowy portu w Gdyni i największego przedsięwzięcia inwestycyjnego, jakim był Centralny Okręg Przemysłowy (COP). W kolejnych rozdziałach Autorka omawia: przedsięwzięcia finansowe, przemysł metalowy i maszynowy, hutnictwo szkła, przemysł chemiczny, cukiernictwo i browarnictwo, przemysł garbarski, włókienniczy oraz wydawniczy i poligraficzny. Czytelnik poznaje ludzi pełniący wysokie rządowe stanowiska i odpowiedzialnych za rozwój gospodarki i finanse w kraju. Wśród ludzi interesu, których życie i zawodową drogę kariery można poznać, znalazły się wielkie osobowości świata ekonomicznego, ale i kulturalnego. Edward Natanson to przemysłowiec, bankier, ale i smakosz i znawca kuchni. Antoni Jaroszewicz to bajecznie bogaty finansista, który do dziesięciopokojowego apartamentu przy Trębackiej w Warszawie, umeblowanie, srebra, dywany, porcelanę i kryształy kupił za granicą za 100 tysięcy dolarów; oprócz tego miał w swoich zasobach 200 sztychów z XVI, XVII i XVIII wieku, obrazy Chełmońskiego, Canaletta, Baciarellego, Axentowicza, Gierymskiego, Kossaków. Miał też Bibliotekę, do której zamówił tysiąc tomów pisarzy polskich i zagranicznych, które kazał oprawić w skórę. Z kolei Ludwik Kembliński działający w przemyśle metalurgicznym, rozpoczął produkcję żeliwa ciągliwego czarnego. Z kolei Wacław Wolski był wynalazcą, nafciarzem, przedsiębiorcą, naukowcem i organizatorem przemysłu wydobywczego. Jan Wedel wprowadził liczne nowinki techniczne w rodzinnej firmie. Między innymi przy fabryce czekolady na Pradze działały żłobek, przedszkole, gabinety lekarskie i gabinet dentystyczny. Mieściły się tu dla pracowników także łaźnia, umywalnia i stołówka.

Przeczytać można o hucie szkła „Irena”, która jako jedyna w Polsce produkowała i sprzedawała na koncesji niemieckiej firmy oryginalne szkła do zapraw oraz pierścienie gumowe i sprężynki ocynkowane. Ciekawy jest rozdział poświęcony cukiernictwu. Można się między innymi z niego dowiedzieć, ile kosztował wówczas cukier i że specjalnie powołano w 1929 roku Biuro Propagandy Konsumpcji Cukru. Smakoszy piwa zainteresuje z pewnością przedstawienie działalności ówczesnych browarów.  Ważną rolę w promowaniu produktu i firmy odgrywała również odpowiednia reklama, która preferowała dowcip i humor sytuacyjny. Ostatni rozdział to bilans gospodarczy Drugiej Rzeczypospolitej. Tutaj czytelnik pozna również losy bohaterów książki w okresie II wojny światowej i w czasach PRL-u.

Książka napisana jest przystępnym językiem, ale ja niestety nie zdołałam jej od razu przeczytać w całości, mimo że spora cześć poświęcona została bazie ikonograficznej. Czytanie o przemyśle metalurgicznym czy chemicznym nieco mnie nużyło. Wobec tego przybrałam inny sposób czytania. Wybrałam jedynie interesujące mnie tematy i osobowości. Na uwagę z pewnością zasługuje oprawa graficzna książki: wspomniane fotografie czy wielokrotnie zastosowanie odmiennej czcionki. W pozycji można również odnaleźć bibliografię i spis wykorzystanych ilustracji. Książka z pewnością przenosi czytelnika w okres międzywojenny, ale tym razem jest to przede wszystkim sfera gospodarcza i to z podkreśleniem działalności właścicieli wielkich zakładów przemysłowych, ludzi wykształconych, ale także przede wszystkim bogatych.Wydaje się, że dopełnieniem tej książki byłaby kolejna pozycja na temat życia i pracy oraz warunków socjalnych zwykłego, szarego pracownika fabryki.

 


Maria Barbasiewicz, Ludzie interesu w przedwojennej Polsce. Przedsiębiorcy. Filantropi. Kapitaliści, Wydawnictwo Naukowe PWN, kwiecień 2013, okładka twarda, stron 432.

Maria Barbasiewicz, Dobre maniery w przedwojennej Polsce. Savoir-vivre, zasady, gafy.

Niesamowicie cieszą mnie publikacje dotyczące życia codziennego w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN ukazała się pozycja autorstwa Marii Barbasiewicz nawiązująca tym razem do sfery dobrego wychowania. Moim skromnym zdaniem lektura jest arcyciekawa. Celem książki jest ukazanie zasad savoir-vivre’u, jakie przyjęte były w Polsce w okresie 1918-1939, w jej różnych rejonach i środowiskach. Jak zaznacza Autorka we wstępie publikacja nie jest opracowaniem naukowym, lecz raczej swobodną i subiektywną prezentacją wybranych tematów.

Tekst został podzielony na jedenaście rozdziałów, dzięki którym czytelnik dowiaduje się między innymi o wzorcach zachowań zaczerpywanych z obserwacji arystokracji i elit, ale również filmu, manierach wojskowych, o poprawnych zachowaniach kobiet, jak zachować się za stołem, w kawiarni, na balu. Autorka obok zasad panujących w sferze mieszczańskiej, ukazuje konwenanse sfery ziemiańskiej, jak właściwie wychować dzieci. Interesujący jest rozdział ukazujący savoir vivre przedstawicieli różnych zawodów. Znaleźć można rady dotyczące odpowiedniego ubioru, zalecenia dla młodych dziewcząt nawet w kwestii odpowiedniego doboru znajomości czy wyborze pracy, w jakiej kolejności zasiadać przy stole czy podawać posiłki, ile powinna trwać pierwsza wizyta i kiedy powinna nastąpić rewizyta, jak pozdrawiać znajomych podczas spaceru. Autorka przedstawia również zasady obowiązujące na ślubach i pogrzebach oraz kłopotów dotyczących romansów i rozwodów. 

Czytelnik poznaje klasyczną elegancję sfer ziemiańskich i polskiej damy.  Ważną rolę w pozycji odgrywają anegdoty oraz opisy gaf, które wynikały z zachowań uważane za niewłaściwe. Zdarzały się one między innymi żonie ministra spraw zagranicznych Józefa Becka czy prezydentowi Stanisławowi Wojciechowskiemu. Autorka przedstawia również rolę pojedynków w dwudziestoleciu międzywojennym w oparciu o wydany  w 1919 roku Kodeks honorowy Władysława Boziewicza.

W pozycji można odnaleźć bogaty materiał ikonograficzny w postaci starych fotografii, wycinków z gazet, reprodukcji malarstwa. Poza tym w tekście odnaleźć można obszerne fragmenty z pamiętników i wspomnień, literatury pięknej, prasy, opisy zachowań towarzyskich podawane przez poradniki i kodeksy dobrego wychowania. Jak przystało na pozycję popularnonaukową brak w niej przypisów, ale istnieje spis bibliografii i ilustracji. Książka wydana jest bardzo starannie i w twardej oprawie.

Książka napisana jest przystępnym językiem i może być polecana nie tylko wielbicielom historii dwudziestolecia międzywojennego i życia codziennego. Jest to bowiem lektura zgrabnie napisana, która może pochłonąć czytelnika na długi czas. 

Maria Barbasiewicz, Dobre maniery w przedwojennej Polsce. Savoir-vivre, zasady, gafy, Wydawnictwo Naukowe PWN, maj 2012, oprawa twarda,  stron 336.

Maria Barbasiewicz - Historyk, od zawsze zainteresowana historią sztuki, kulturą materialną, etnografią i socjologią. W przeszłości była związana z Pracowniami Konserwacji Zabytków, Ośrodkiem Dokumentacji Zabytków oraz Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki. Autorka wielu publikacji poświęconych architekturze i tradycji.

*zdjęcia własne